Chuyện gì xảy ra khi phụ huynh chọn nghề hộ con?

[Thanh Hải Lucky]

Chào các bậc phụ huynh và các con,
Trong nhiều năm làm công tác tư vấn hướng nghiệp, cô gặp rất nhiều gia đình đến với cùng một câu hỏi: “Nên chọn nghề nào để tương lai ổn định, lương cao và dễ xin việc?”
Câu hỏi đó rất chính đáng. Nhưng đằng sau nó, cô thường nhìn thấy một điều khác chúng ta đang vô thức chọn nghề thay con nhiều hơn là cùng con lựa chọn.

Khi phụ huynh chọn nghề hộ con
Phần lớn cha mẹ định hướng nghề cho con xuất phát từ tình yêu thương và mong muốn con có cuộc sống tốt hơn. Có người muốn con theo nghề mình đang làm vì có sẵn mối quan hệ, có kinh nghiệm dìu dắt. Có người lại định hướng theo những ngành đang “hot” trên thị trường – công nghệ, kinh tế, tài chính, AI… vì nghĩ rằng cơ hội việc làm và mức lương cao sẽ bảo đảm tương lai.
Có những gia đình mang tâm lý rất quen thuộc:
“Cá không ăn muối cá ươn.”
Cha mẹ từng trải, hiểu đời, nên con cần nghe lời.
Cô không phủ nhận kinh nghiệm của cha mẹ là vô cùng quý giá. Nhưng nếu việc định hướng trở thành áp đặt, con sẽ không còn được quyền khám phá chính mình.

Các con đang cảm thấy gì?
Nhiều bạn trẻ tâm sự với cô rằng:

• Con sợ làm trái ý bố mẹ.
• Con không chắc mình thích gì, nhưng cũng không thấy mình thuộc về ngành bố mẹ chọn.
• Con chọn ngành vì “trường đó là niềm tự hào”, vì ai cũng nói đó là trường top.

Thực tế, có những bạn rất giỏi. Các con đủ năng lực trúng tuyển vào nhiều trường hàng đầu ở các lĩnh vực khác nhau: công nghệ, kinh tế, nhân văn… Nhưng rồi chọn một trường kinh tế chỉ vì tâm lý “hot”, vì đó là ước mơ của nhiều người.
Sau vài năm gặp lại, cô mới biết em đã tốt nghiệp nhưng không theo nghề đã học. Em rẽ sang một hướng hoàn toàn khác và nói với cô:
“Nếu ngày đó em không bị cuốn theo tâm lý đám đông, có lẽ em đã bắt đầu con đường phù hợp sớm hơn, không lãng phí thời gian và công sức cho một ngành mình không thấy thú vị.”
Câu chuyện đó không hiếm.

Nghề “hot” có thật sự bảo đảm?
Cô muốn cả phụ huynh và học sinh cùng hiểu một điều:
Những dự đoán về cơ hội nghề nghiệp hay mức lương cao chỉ mang tính tương đối.
Thị trường lao động thay đổi rất nhanh. Hôm nay một ngành “hot” không có nghĩa 5–10 năm nữa vẫn như vậy. Nghề “hot” thường đi kèm áp lực khổng lồ, môi trường cạnh tranh khốc liệt và yêu cầu chất lượng rất cao.
Nếu thiếu năng lực thật sự, thiếu động lực nội tại và đam mê, rất khó để đi đường dài.
Thứ bảo đảm vị trí, mức lương và sự thành công không phải là cái mác ngành học, mà là:

• Sự nỗ lực bền bỉ
• Năng lực chuyên môn
• Tinh thần cống hiến
• Và sự phù hợp với tố chất cá nhân

Một người chỉ có thể phát triển mạnh mẽ khi họ làm công việc khiến họ thấy có ý nghĩa và hứng thú.

Vai trò đúng của phụ huynh
Ý kiến của cha mẹ luôn quan trọng. Nhưng vai trò của cha mẹ không phải là người quyết định thay, mà là người đồng hành.
Để tư vấn đúng cho con, cha mẹ cần:

• Lắng nghe mong muốn thực sự của con
• Quan sát điểm mạnh và tố chất tự nhiên
• Phân tích năng lực học tập, cá tính
• Tham khảo xu hướng thị trường – nhưng không tuyệt đối hóa

Đừng chỉ hỏi: “Ngành nào lương cao?”
Hãy hỏi thêm: “Con hợp với điều gì? Con có thể giỏi ở đâu? Con muốn sống một cuộc đời như thế nào?”

Lời nhắn gửi đến các con
Nếu con chưa biết chọn nghề thế nào, hãy đi theo một trình tự rõ ràng:
Chọn lĩnh vực trước – chọn ngành sau – và cuối cùng mới chọn trường.
Đừng chọn trường vì “top” rồi ép mình vào một ngành cho vừa với danh tiếng đó.
Hãy nhớ rằng, con chỉ thực sự thành công và hạnh phúc khi nghề nghiệp mang lại cho con:

• Niềm vui mỗi ngày
• Cảm giác có giá trị
• Động lực phát triển

Kiên định với ước mơ không có nghĩa là bướng bỉnh. Kiên định là khi con hiểu mình, chuẩn bị nghiêm túc và sẵn sàng chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình.
Chọn nghề không chỉ là chọn cách kiếm sống.
Đó là chọn cách con sẽ sống mỗi ngày trong suốt nhiều năm của cuộc đời.
Phụ huynh yêu thương con hãy giúp con hiểu chính mình.
Các con yêu thương cha mẹ hãy chứng minh lựa chọn của mình bằng nỗ lực thật sự.
Xu hướng có thể thay đổi.
Thị trường có thể biến động.
Nhưng năng lực, sự cống hiến và đam mê chân thành mới là nền tảng bền vững của thành công và hạnh phúc.
Cô Thanh Hải Lucky tin rằng, khi gia đình cùng lắng nghe và tôn trọng nhau, mỗi bạn trẻ đều sẽ tìm được con đường phù hợp nhất với chính mình.
Cô Thanh Hải Lucky
Tư vấn Tâm lý Giáo dục & Hướng nghiệp