Tác Phẩm Kinh Điển
Thành viên nổi tiếng
Khi đọc truyện ngắn của Lỗ Tấn, người ta dễ có cảm giác ông “ám ảnh” với một hình ảnh rất quen thuộc của người Trung Quốc: chiếc bánh bao. Nó không xuất hiện dày đặc, nhưng mỗi lần xuất hiện đều để lại dư chấn mạnh. Sự lặp lại có chọn lọc này khiến chiếc bánh bao vượt khỏi vai trò một món ăn bình dân, trở thành một dấu hiệu tư tưởng đặc biệt trong thế giới nghệ thuật của Lỗ Tấn.
Xét về mặt văn bản, bánh bao xuất hiện trực tiếp và rõ nét nhất trong truyện ngắn Thuốc. Ở đây, chiếc bánh bao tẩmmáu người bị xử chém được tin là phương thuốc chữa bệnh lao. Hình ảnh này không hề mơ hồ hay ẩn dụ xa xôi, mà được đặt giữa một bối cảnh sinh hoạt rất đời thường: mua bán, ăn uống, hi vọng chữa bệnh cho con. Chính sự bình thản của những con người xung quanh chiếc bánh bao ấy mới tạo nên nỗi kinh hoàng. Máu của người cách mạng không gợi thương xót, mà trở thành “nguyên liệu” cho một niềm tin mêtín tập thể.
Ngoài Thuốc, Nhật ký người điên tuy không xuất hiện bánh bao như một vật thể, nhưng lại cung cấp nền tảng tư tưởng để hiểu sâu hơn biểu tượng này. Nhân vật người điên phát hiện ra lịch sử và xã hội vận hành theo logic “ăn thịt người”, không phải theo nghĩa sinh học, mà theo nghĩa tinh thần và xã hội. Từ đây, chiếc bánh bao tẩm máu trong Thuốc có thể được xem như sự vật chất hóa của một cơ chế đã tồn tại từ lâu: con người sống bằng cách nuốt chửng lẫn nhau, trong khi vẫn tin rằng mình đạo đức và nhân hậu.
Từ hai tác phẩm then chốt này, có thể thấy bánh bao không phải hình ảnh ngẫu nhiên, mà là điểm hội tụ giữa đời sống bình dân và bạo lực tinh thần. Theo quan điểm cá nhân, chính vì bánh bao quá quen thuộc nên nó trở thành công cụ phê phán sắc bén. Lỗ Tấn không chọn dao, súng hay những biểu tượng kịch tính, mà chọn thứ người ta ăn mỗi ngày. Khi bạo lực được đặt vào một món ăn, nó cho thấy sự tha hóa đã thấm sâu đến mức nào: con người không còn nhận ra mình đang tiêu thụ nỗi đau của đồng loại.
Ở tầng sâu hơn, sự “ám ảnh” với bánh bao phản ánh nỗi tuyệt vọng của Lỗ Tấn trước sự hy sinh vô nghĩa. Máu đã đổ, nhưng xã hội không thức tỉnh. Người ta chỉ quan tâm chiếc bánh có “công dụng” hay không, chứ không quan tâm người bị giết là ai và vì điều gì. Bánh bao vì thế trở thành biểu tượng của một xã hội tiêu hóa mọi lý tưởng, biến bi kịch thành thói quen.
Có thể nói, Lỗ Tấn không ám ảnh với bánh bao như một món ăn, mà ám ảnh với khả năng con người biến cái tàn nhẫn thành điều bình thường. Một chiếc bánh nhỏ, rẻ tiền, mềm và dễ nuốt, lại chứa đựng toàn bộ căn bệnh tinh thần của một thời đại. Chính sự đối lập ấy khiến hình ảnh bánh bao trong văn chương Lỗ Tấn trở nên khó quên và day dứt.
Xét về mặt văn bản, bánh bao xuất hiện trực tiếp và rõ nét nhất trong truyện ngắn Thuốc. Ở đây, chiếc bánh bao tẩmmáu người bị xử chém được tin là phương thuốc chữa bệnh lao. Hình ảnh này không hề mơ hồ hay ẩn dụ xa xôi, mà được đặt giữa một bối cảnh sinh hoạt rất đời thường: mua bán, ăn uống, hi vọng chữa bệnh cho con. Chính sự bình thản của những con người xung quanh chiếc bánh bao ấy mới tạo nên nỗi kinh hoàng. Máu của người cách mạng không gợi thương xót, mà trở thành “nguyên liệu” cho một niềm tin mêtín tập thể.
Ngoài Thuốc, Nhật ký người điên tuy không xuất hiện bánh bao như một vật thể, nhưng lại cung cấp nền tảng tư tưởng để hiểu sâu hơn biểu tượng này. Nhân vật người điên phát hiện ra lịch sử và xã hội vận hành theo logic “ăn thịt người”, không phải theo nghĩa sinh học, mà theo nghĩa tinh thần và xã hội. Từ đây, chiếc bánh bao tẩm máu trong Thuốc có thể được xem như sự vật chất hóa của một cơ chế đã tồn tại từ lâu: con người sống bằng cách nuốt chửng lẫn nhau, trong khi vẫn tin rằng mình đạo đức và nhân hậu.
Từ hai tác phẩm then chốt này, có thể thấy bánh bao không phải hình ảnh ngẫu nhiên, mà là điểm hội tụ giữa đời sống bình dân và bạo lực tinh thần. Theo quan điểm cá nhân, chính vì bánh bao quá quen thuộc nên nó trở thành công cụ phê phán sắc bén. Lỗ Tấn không chọn dao, súng hay những biểu tượng kịch tính, mà chọn thứ người ta ăn mỗi ngày. Khi bạo lực được đặt vào một món ăn, nó cho thấy sự tha hóa đã thấm sâu đến mức nào: con người không còn nhận ra mình đang tiêu thụ nỗi đau của đồng loại.
Ở tầng sâu hơn, sự “ám ảnh” với bánh bao phản ánh nỗi tuyệt vọng của Lỗ Tấn trước sự hy sinh vô nghĩa. Máu đã đổ, nhưng xã hội không thức tỉnh. Người ta chỉ quan tâm chiếc bánh có “công dụng” hay không, chứ không quan tâm người bị giết là ai và vì điều gì. Bánh bao vì thế trở thành biểu tượng của một xã hội tiêu hóa mọi lý tưởng, biến bi kịch thành thói quen.
Có thể nói, Lỗ Tấn không ám ảnh với bánh bao như một món ăn, mà ám ảnh với khả năng con người biến cái tàn nhẫn thành điều bình thường. Một chiếc bánh nhỏ, rẻ tiền, mềm và dễ nuốt, lại chứa đựng toàn bộ căn bệnh tinh thần của một thời đại. Chính sự đối lập ấy khiến hình ảnh bánh bao trong văn chương Lỗ Tấn trở nên khó quên và day dứt.