Đoạn Video
Ảnh
Minh Phương
Thành viên nổi tiếng
Từng được ca ngợi là biểu tượng của nền nông nghiệp công nghệ cao và lời giải cho bài toán an ninh lương thực, những "chung cư lợn" cao hàng chục tầng của Trung Quốc giờ đây lại trở thành hình ảnh phản chiếu của một cuộc khủng hoảng mới. Thay vì thiếu thịt lợn như sau đại dịch tả lợn châu Phi (ASF), nền kinh tế lớn thứ hai thế giới đang phải đối mặt với tình trạng dư cung kéo dài, giá thịt xuống mức thấp nhất trong nhiều năm và áp lực giảm phát ngày càng lớn.
Điều đáng chú ý là cuộc khủng hoảng này không bắt nguồn từ việc sản xuất quá kém hiệu quả, mà ngược lại, xuất phát từ việc Trung Quốc đã thành công quá nhanh trong quá trình hiện đại hóa ngành chăn nuôi.
Từ lời giải cho khủng hoảng đến nguồn gốc của một bài toán mới
Ở ngoại ô thành phố Ngạc Châu, tỉnh Hồ Bắc, hai tòa nhà cao 26 tầng có thể nuôi và xuất chuồng khoảng 1,2 triệu con lợn mỗi năm. Bên trong, gần như mọi công đoạn đều được tự động hóa, từ cho ăn, thông gió, khử trùng, xử lý chất thải đến giám sát sức khỏe đàn lợn. Thang máy chuyên dụng đưa vật nuôi di chuyển giữa các tầng theo từng giai đoạn sinh trưởng.
Những "chung cư lợn" này ra đời sau khi dịch tả lợn châu Phi bùng phát từ năm 2018 khiến đàn lợn Trung Quốc sụt giảm nghiêm trọng, giá thịt tăng vọt và đe dọa an ninh lương thực. Để nhanh chóng khôi phục nguồn cung, Bắc Kinh khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư quy mô lớn, đồng thời cho phép xây dựng các trang trại chăn nuôi nhiều tầng từ năm 2019.
Hàng loạt tập đoàn như Muyuan Foods, Wens Foodstuff hay New Hope nhanh chóng mở rộng sản xuất với quy mô chưa từng có. Từ một ngành vốn dựa chủ yếu vào hàng triệu hộ chăn nuôi nhỏ lẻ, ngành thịt lợn Trung Quốc dần chuyển sang mô hình công nghiệp hóa với chuỗi sản xuất khép kín, kiểm soát từ con giống, thức ăn đến giết mổ và phân phối.
Khi năng lực sản xuất vượt xa sức tiêu thụ
Nếu như trước đây, thị trường thịt lợn Trung Quốc vận hành theo "chu kỳ lợn" quen thuộc - giá tăng thì người dân tái đàn, giá giảm thì thu hẹp quy mô - thì mô hình sản xuất công nghiệp đã khiến cơ chế tự điều chỉnh này hoạt động kém hiệu quả hơn.
Các doanh nghiệp lớn đã đầu tư hàng tỷ nhân dân tệ vào hệ thống chuồng trại hiện đại, robot, dây chuyền tự động và nhà máy chế biến. Một khi hệ thống đi vào hoạt động, việc giảm đàn hay để trống chuồng vẫn đồng nghĩa với việc phải gánh chi phí cố định rất lớn.
Vì vậy, ngay cả khi giá lợn xuống dưới giá thành, nhiều doanh nghiệp vẫn phải tiếp tục xuất chuồng để duy trì dòng tiền.
Đây chính là nghịch lý của cuộc khủng hoảng hiện nay: càng sản xuất nhiều để giảm lỗ thì nguồn cung càng tăng, khiến giá càng khó phục hồi. Reuters nhận định đây là nguyên nhân khiến chu kỳ giảm giá lần này kéo dài bất thường so với các giai đoạn trước.
Giá lợn chạm vùng thấp nhất nhiều năm
Hệ quả là giá lợn hơi tại Trung Quốc liên tục lao dốc.
Theo Reuters, giá lợn hơi tiền mặt từng giảm xuống khoảng 9,69 nhân dân tệ/kg - mức thấp nhất trong khoảng 16 năm. Trong khi đó, chi phí chăn nuôi vào khoảng 12,2-12,5 nhân dân tệ/kg, đồng nghĩa nhiều trang trại lỗ từ 280-350 nhân dân tệ mỗi con xuất bán.
Đến cuối tháng 5, giá lợn hơi chỉ phục hồi nhẹ lên hơn 10 nhân dân tệ/kg, vẫn thấp hơn hơn 30% so với cùng kỳ năm trước và nằm gần vùng đáy của một thập kỷ.
Đối với người tiêu dùng, giá thịt lợn giảm giúp chi phí sinh hoạt thấp hơn. Nhưng với nền kinh tế Trung Quốc, đây lại là một tín hiệu đáng lo.
Thịt lợn trở thành "lực kéo" đối với lạm phát
Thịt lợn chiếm tỷ trọng rất lớn trong rổ thực phẩm của Trung Quốc và là một trong những mặt hàng ảnh hưởng mạnh đến chỉ số giá tiêu dùng (CPI).
Theo số liệu của Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc, giá thịt lợn trong tháng 6 giảm gần 16% so với cùng kỳ năm trước. Điều này góp phần kéo giá thực phẩm đi xuống và khiến CPI tăng rất thấp, trong bối cảnh Bắc Kinh đang nỗ lực kích thích tiêu dùng và đưa nền kinh tế thoát khỏi áp lực giảm phát.
Nói cách khác, vấn đề hiện nay không chỉ là người chăn nuôi thua lỗ, mà còn là việc giá thịt lợn quá rẻ đang khiến mục tiêu phục hồi lạm phát của Trung Quốc trở nên khó khăn hơn.
Nhu cầu không còn tăng như trước
Nếu nguồn cung là một nửa nguyên nhân, thì nửa còn lại nằm ở phía cầu.
Trung Quốc vẫn là quốc gia tiêu thụ khoảng một nửa lượng thịt lợn toàn cầu. Tuy nhiên, sau nhiều năm tăng trưởng, nhu cầu đã bắt đầu bão hòa tại các đô thị lớn.
Các chuyên gia nhận định thu nhập cao hơn không còn đồng nghĩa với việc người dân ăn nhiều thịt lợn hơn. Người tiêu dùng trẻ ngày càng chuyển sang thịt gà, thịt bò, cá và các nguồn protein được đánh giá là lành mạnh hơn. Đồng thời, kinh tế phục hồi chậm cũng khiến các hộ gia đình và nhà hàng thận trọng hơn trong chi tiêu.
Trong khi đó, năng suất của các trang trại hiện đại vẫn tiếp tục tăng nhờ tự động hóa và cải tiến giống. Theo Hội đồng Phát triển Nông nghiệp và Làm vườn Anh (AHDB), sản lượng thịt lợn của Trung Quốc tiếp tục tăng trong năm 2026 dù tốc độ mở rộng đàn không còn mạnh như trước, cho thấy hiệu quả sản xuất ngày càng cao.
Chi phí thức ăn tăng càng khiến người nuôi mắc kẹt
Khó khăn của các trang trại còn bị khuếch đại bởi chi phí đầu vào.
Reuters cho biết giá ngô, khô đậu tương, lysine, methionine và nhiều nguyên liệu sản xuất thức ăn chăn nuôi đồng loạt tăng do biến động trên thị trường năng lượng và thương mại toàn cầu, đặc biệt sau những căng thẳng tại Trung Đông.
Người nuôi vì thế rơi vào thế tiến thoái lưỡng nan: bán ngay thì lỗ nặng, còn tiếp tục giữ lợn chờ giá tăng lại phải tốn thêm thức ăn, khiến chi phí càng phình to.
Các hộ chăn nuôi nhỏ là nhóm chịu tác động nặng nề nhất do thiếu vốn và khó tiếp cận nguồn thức ăn giá rẻ, trong khi các doanh nghiệp lớn có khả năng cầm cự lâu hơn nhờ lợi thế quy mô. Điều này tiếp tục đẩy nhanh quá trình tập trung ngành chăn nuôi vào tay các tập đoàn lớn.
Bắc Kinh phải đảo ngược chính sách
Sau nhiều năm khuyến khích mở rộng sản xuất, Chính phủ Trung Quốc hiện buộc phải chuyển hướng.
Reuters cho biết Bộ trưởng Nông nghiệp Trung Quốc đã yêu cầu các doanh nghiệp chăn nuôi lớn chủ động giảm công suất, loại bỏ lợn nái năng suất thấp và hạn chế mở rộng đàn. Mục tiêu số lượng lợn nái trên toàn quốc cũng được điều chỉnh giảm từ khoảng 39 triệu xuống còn 37,5 triệu con. Đồng thời, chính phủ tiếp tục mua thịt lợn đưa vào kho dự trữ quốc gia nhằm hỗ trợ giá thị trường.
Tuy nhiên, việc cắt giảm nguồn cung không thể phát huy hiệu quả ngay lập tức vì phải mất nhiều tháng từ khi giảm đàn lợn nái đến khi lượng lợn xuất chuồng thực sự giảm.
Bắc Kinh cũng không muốn lặp lại kịch bản sau dịch tả lợn châu Phi, khi nguồn cung sụt giảm quá nhanh khiến giá thịt tăng đột biến.
Bài toán khó của nền kinh tế lớn thứ hai thế giới
"Chung cư lợn" không phải là nguyên nhân trực tiếp tạo ra cuộc khủng hoảng hiện nay, mà là biểu tượng rõ nét nhất của quá trình công nghiệp hóa ngành chăn nuôi Trung Quốc.
Sau khi thành công trong việc khôi phục nguồn cung sau đại dịch ASF, Trung Quốc giờ phải đối mặt với một bài toán hoàn toàn mới: làm thế nào để giảm bớt năng lực sản xuất mà không gây ra cú sốc thiếu thịt, đồng thời giữ giá ở mức đủ thấp để hỗ trợ người tiêu dùng nhưng cũng đủ cao để người chăn nuôi có thể tồn tại.
Đó không chỉ là bài toán của ngành thịt lợn, mà còn là phép thử đối với khả năng điều tiết một nền kinh tế đang chuyển từ giai đoạn ưu tiên tăng trưởng sản lượng sang cân bằng giữa hiệu quả sản xuất và sức mua của thị trường.
Điều đáng chú ý là cuộc khủng hoảng này không bắt nguồn từ việc sản xuất quá kém hiệu quả, mà ngược lại, xuất phát từ việc Trung Quốc đã thành công quá nhanh trong quá trình hiện đại hóa ngành chăn nuôi.
Một công nhân giúp một con lợn nái trở lại chuồng tại một trang trại nuôi lợn ở Taizhou, tỉnh Giang Tô, Trung Quốc. Ảnh: Reuters
Từ lời giải cho khủng hoảng đến nguồn gốc của một bài toán mới
Ở ngoại ô thành phố Ngạc Châu, tỉnh Hồ Bắc, hai tòa nhà cao 26 tầng có thể nuôi và xuất chuồng khoảng 1,2 triệu con lợn mỗi năm. Bên trong, gần như mọi công đoạn đều được tự động hóa, từ cho ăn, thông gió, khử trùng, xử lý chất thải đến giám sát sức khỏe đàn lợn. Thang máy chuyên dụng đưa vật nuôi di chuyển giữa các tầng theo từng giai đoạn sinh trưởng.
Những "chung cư lợn" này ra đời sau khi dịch tả lợn châu Phi bùng phát từ năm 2018 khiến đàn lợn Trung Quốc sụt giảm nghiêm trọng, giá thịt tăng vọt và đe dọa an ninh lương thực. Để nhanh chóng khôi phục nguồn cung, Bắc Kinh khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư quy mô lớn, đồng thời cho phép xây dựng các trang trại chăn nuôi nhiều tầng từ năm 2019.
Hàng loạt tập đoàn như Muyuan Foods, Wens Foodstuff hay New Hope nhanh chóng mở rộng sản xuất với quy mô chưa từng có. Từ một ngành vốn dựa chủ yếu vào hàng triệu hộ chăn nuôi nhỏ lẻ, ngành thịt lợn Trung Quốc dần chuyển sang mô hình công nghiệp hóa với chuỗi sản xuất khép kín, kiểm soát từ con giống, thức ăn đến giết mổ và phân phối.
Khi năng lực sản xuất vượt xa sức tiêu thụ
Nếu như trước đây, thị trường thịt lợn Trung Quốc vận hành theo "chu kỳ lợn" quen thuộc - giá tăng thì người dân tái đàn, giá giảm thì thu hẹp quy mô - thì mô hình sản xuất công nghiệp đã khiến cơ chế tự điều chỉnh này hoạt động kém hiệu quả hơn.
Các doanh nghiệp lớn đã đầu tư hàng tỷ nhân dân tệ vào hệ thống chuồng trại hiện đại, robot, dây chuyền tự động và nhà máy chế biến. Một khi hệ thống đi vào hoạt động, việc giảm đàn hay để trống chuồng vẫn đồng nghĩa với việc phải gánh chi phí cố định rất lớn.
Vì vậy, ngay cả khi giá lợn xuống dưới giá thành, nhiều doanh nghiệp vẫn phải tiếp tục xuất chuồng để duy trì dòng tiền.
Đây chính là nghịch lý của cuộc khủng hoảng hiện nay: càng sản xuất nhiều để giảm lỗ thì nguồn cung càng tăng, khiến giá càng khó phục hồi. Reuters nhận định đây là nguyên nhân khiến chu kỳ giảm giá lần này kéo dài bất thường so với các giai đoạn trước.
Một tòa "chung cư lợn" ở Trung Quốc
Giá lợn chạm vùng thấp nhất nhiều năm
Hệ quả là giá lợn hơi tại Trung Quốc liên tục lao dốc.
Theo Reuters, giá lợn hơi tiền mặt từng giảm xuống khoảng 9,69 nhân dân tệ/kg - mức thấp nhất trong khoảng 16 năm. Trong khi đó, chi phí chăn nuôi vào khoảng 12,2-12,5 nhân dân tệ/kg, đồng nghĩa nhiều trang trại lỗ từ 280-350 nhân dân tệ mỗi con xuất bán.
Đến cuối tháng 5, giá lợn hơi chỉ phục hồi nhẹ lên hơn 10 nhân dân tệ/kg, vẫn thấp hơn hơn 30% so với cùng kỳ năm trước và nằm gần vùng đáy của một thập kỷ.
Đối với người tiêu dùng, giá thịt lợn giảm giúp chi phí sinh hoạt thấp hơn. Nhưng với nền kinh tế Trung Quốc, đây lại là một tín hiệu đáng lo.
Thịt lợn trở thành "lực kéo" đối với lạm phát
Thịt lợn chiếm tỷ trọng rất lớn trong rổ thực phẩm của Trung Quốc và là một trong những mặt hàng ảnh hưởng mạnh đến chỉ số giá tiêu dùng (CPI).
Theo số liệu của Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc, giá thịt lợn trong tháng 6 giảm gần 16% so với cùng kỳ năm trước. Điều này góp phần kéo giá thực phẩm đi xuống và khiến CPI tăng rất thấp, trong bối cảnh Bắc Kinh đang nỗ lực kích thích tiêu dùng và đưa nền kinh tế thoát khỏi áp lực giảm phát.
Nói cách khác, vấn đề hiện nay không chỉ là người chăn nuôi thua lỗ, mà còn là việc giá thịt lợn quá rẻ đang khiến mục tiêu phục hồi lạm phát của Trung Quốc trở nên khó khăn hơn.
Nhu cầu không còn tăng như trước
Nếu nguồn cung là một nửa nguyên nhân, thì nửa còn lại nằm ở phía cầu.
Trung Quốc vẫn là quốc gia tiêu thụ khoảng một nửa lượng thịt lợn toàn cầu. Tuy nhiên, sau nhiều năm tăng trưởng, nhu cầu đã bắt đầu bão hòa tại các đô thị lớn.
Các chuyên gia nhận định thu nhập cao hơn không còn đồng nghĩa với việc người dân ăn nhiều thịt lợn hơn. Người tiêu dùng trẻ ngày càng chuyển sang thịt gà, thịt bò, cá và các nguồn protein được đánh giá là lành mạnh hơn. Đồng thời, kinh tế phục hồi chậm cũng khiến các hộ gia đình và nhà hàng thận trọng hơn trong chi tiêu.
Trong khi đó, năng suất của các trang trại hiện đại vẫn tiếp tục tăng nhờ tự động hóa và cải tiến giống. Theo Hội đồng Phát triển Nông nghiệp và Làm vườn Anh (AHDB), sản lượng thịt lợn của Trung Quốc tiếp tục tăng trong năm 2026 dù tốc độ mở rộng đàn không còn mạnh như trước, cho thấy hiệu quả sản xuất ngày càng cao.
Chi phí thức ăn tăng càng khiến người nuôi mắc kẹt
Khó khăn của các trang trại còn bị khuếch đại bởi chi phí đầu vào.
Reuters cho biết giá ngô, khô đậu tương, lysine, methionine và nhiều nguyên liệu sản xuất thức ăn chăn nuôi đồng loạt tăng do biến động trên thị trường năng lượng và thương mại toàn cầu, đặc biệt sau những căng thẳng tại Trung Đông.
Người nuôi vì thế rơi vào thế tiến thoái lưỡng nan: bán ngay thì lỗ nặng, còn tiếp tục giữ lợn chờ giá tăng lại phải tốn thêm thức ăn, khiến chi phí càng phình to.
Các hộ chăn nuôi nhỏ là nhóm chịu tác động nặng nề nhất do thiếu vốn và khó tiếp cận nguồn thức ăn giá rẻ, trong khi các doanh nghiệp lớn có khả năng cầm cự lâu hơn nhờ lợi thế quy mô. Điều này tiếp tục đẩy nhanh quá trình tập trung ngành chăn nuôi vào tay các tập đoàn lớn.
Bắc Kinh phải đảo ngược chính sách
Sau nhiều năm khuyến khích mở rộng sản xuất, Chính phủ Trung Quốc hiện buộc phải chuyển hướng.
Reuters cho biết Bộ trưởng Nông nghiệp Trung Quốc đã yêu cầu các doanh nghiệp chăn nuôi lớn chủ động giảm công suất, loại bỏ lợn nái năng suất thấp và hạn chế mở rộng đàn. Mục tiêu số lượng lợn nái trên toàn quốc cũng được điều chỉnh giảm từ khoảng 39 triệu xuống còn 37,5 triệu con. Đồng thời, chính phủ tiếp tục mua thịt lợn đưa vào kho dự trữ quốc gia nhằm hỗ trợ giá thị trường.
Tuy nhiên, việc cắt giảm nguồn cung không thể phát huy hiệu quả ngay lập tức vì phải mất nhiều tháng từ khi giảm đàn lợn nái đến khi lượng lợn xuất chuồng thực sự giảm.
Bắc Kinh cũng không muốn lặp lại kịch bản sau dịch tả lợn châu Phi, khi nguồn cung sụt giảm quá nhanh khiến giá thịt tăng đột biến.
Bài toán khó của nền kinh tế lớn thứ hai thế giới
"Chung cư lợn" không phải là nguyên nhân trực tiếp tạo ra cuộc khủng hoảng hiện nay, mà là biểu tượng rõ nét nhất của quá trình công nghiệp hóa ngành chăn nuôi Trung Quốc.
Sau khi thành công trong việc khôi phục nguồn cung sau đại dịch ASF, Trung Quốc giờ phải đối mặt với một bài toán hoàn toàn mới: làm thế nào để giảm bớt năng lực sản xuất mà không gây ra cú sốc thiếu thịt, đồng thời giữ giá ở mức đủ thấp để hỗ trợ người tiêu dùng nhưng cũng đủ cao để người chăn nuôi có thể tồn tại.
Đó không chỉ là bài toán của ngành thịt lợn, mà còn là phép thử đối với khả năng điều tiết một nền kinh tế đang chuyển từ giai đoạn ưu tiên tăng trưởng sản lượng sang cân bằng giữa hiệu quả sản xuất và sức mua của thị trường.
