Ánh Bình Minh✔
Thành viên nổi tiếng
Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi tuyên bố các tuyến vận tải và cơ chế quản lý eo biển Hormuz sẽ không thể trở lại như trước xung đột, phát đi tín hiệu Tehran muốn định hình lại trật tự hàng hải tại một trong những tuyến đường năng lượng quan trọng nhất thế giới. Trong khi đó, Mỹ tiếp tục để ngỏ khả năng sử dụng sức mạnh quân sự, còn các nỗ lực ngoại giao đang hướng tới một thỏa thuận nhằm khôi phục hoạt động vận tải qua khu vực.
Iran tuyên bố Hormuz sẽ không còn như trước
Ngày 25/10, phát biểu tại Tehran, Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi nhấn mạnh cuộc chiến với Mỹ và Israel đã tạo ra những thay đổi căn bản về an ninh khu vực, buộc các bên phải chấp nhận những thực tế mới.
“Các tuyến vận tải qua eo biển Hormuz sẽ không còn như trước. Cách thức quản lý eo biển này cũng sẽ không còn như trước”, ông Araqchi tuyên bố, đồng thời cho biết những vấn đề liên quan đã được Iran và Oman đưa ra thảo luận và các cuộc trao đổi sẽ tiếp tục.
Theo Ngoại trưởng Iran, an ninh Trung Đông cần được bảo đảm bởi chính các quốc gia trong khu vực, thay vì phụ thuộc vào sự hiện diện quân sự của các cường quốc bên ngoài. Tehran cho rằng sự hiện diện của lực lượng nước ngoài không mang lại ổn định như kỳ vọng mà còn có thể làm gia tăng bất ổn.
Tuyên bố trên cho thấy Iran không muốn đơn thuần khôi phục tình trạng hàng hải trước chiến tranh. Thay vào đó, Tehran đang thúc đẩy việc xem xét lại cách thức tổ chức giao thông, phối hợp an ninh và quản lý tuyến đường biển chiến lược này.
Tuy nhiên, phát biểu của ông Araqchi chưa đồng nghĩa một cơ chế quản lý mới đã được thống nhất hoặc chính thức có hiệu lực. Những thay đổi thực tế vẫn phụ thuộc vào tiến trình đàm phán, tình hình an ninh và khả năng đạt được thỏa thuận giữa các bên liên quan.
Iran và Oman bàn hành lang hàng hải mới
Một chi tiết đáng chú ý là Iran không chỉ đưa ra tuyên bố chính trị mà còn đang thảo luận với Oman về phương án tổ chức lại hoạt động hàng hải tại Hormuz.
Theo thông tin do Bộ Ngoại giao Oman công bố sau cuộc tham vấn giữa hai nước ngày 25/8, Tehran và Muscat đã thảo luận một khuôn khổ gồm nhiều giai đoạn nhằm khôi phục hoạt động hàng hải an toàn, đồng thời bảo vệ chủ quyền và các quyền hợp pháp của hai quốc gia ven eo biển.
Kế hoạch được đề cập bao gồm thiết lập hành lang hàng hải tạm thời, phối hợp rà phá thủy lôi và tiếp tục đàm phán kỹ thuật để xác định tuyến hàng hải lâu dài. Hai bên cũng xem xét phương án phối hợp trao đổi thông tin, điều tiết lưu lượng tàu thuyền và cung cấp các dịch vụ an toàn hàng hải.
Đáng chú ý, hai nước còn đề cập việc tổ chức tham vấn với các quốc gia ven vùng Vịnh, cho thấy cơ chế tương lai của Hormuz có thể liên quan đến phạm vi hợp tác khu vực rộng hơn.
Dù vậy, việc Iran và Oman thảo luận một khuôn khổ chung không đồng nghĩa hai nước đã đạt được đồng thuận với Mỹ hoặc các quốc gia sử dụng tuyến đường biển này. Những bất đồng về quyền kiểm soát, quyền tự do hàng hải và vai trò của lực lượng quân sự bên ngoài vẫn là các vấn đề khó giải quyết.
Trước đó, Reuters đưa tin Iran đã bác bỏ đề xuất quản lý chung mang tính khu vực do Oman thúc đẩy, trong đó có sự tham gia rộng hơn của các nước vùng Vịnh. Tehran muốn Iran và Oman đảm nhiệm việc quản lý theo phạm vi kiểm soát của mỗi bên, đồng thời phản đối phương án chia sẻ quyền quản lý theo tỷ lệ ngang nhau.
Điều này cho thấy ngay cả giữa những quốc gia cùng mong muốn tăng vai trò của khu vực trong việc bảo đảm an ninh hàng hải, cách thức phân chia trách nhiệm và quyền hạn tại Hormuz vẫn chưa dễ tìm được tiếng nói chung.
Mỹ tiếp tục gây sức ép, nguy cơ chiến tranh tái bùng phát chưa được loại bỏ
Tuyên bố của Iran được đưa ra trong bối cảnh quan hệ Tehran - Washington tiếp tục căng thẳng, trong khi các nỗ lực ngoại giao chưa đạt được kết quả bền vững.
Ngày 23/10, Tổng thống Mỹ Donald Trump để ngỏ khả năng tiến hành thêm một chiến dịch quân sự nhằm vào Iran, đồng thời cho rằng Tehran có thể lựa chọn đàm phán để tránh một vòng đối đầu mới.
“Chúng tôi có thể thực hiện thêm một chiến dịch quy mô nhỏ nữa, hoặc họ sẽ lựa chọn đạt được một thỏa thuận”, ông Trump nói, theo các bản tin quốc tế về phát biểu của nhà lãnh đạo Mỹ.
Về phía Iran, ông Araqchi khẳng định khả năng chiến tranh tái diễn sẽ không khiến Tehran thay đổi lập trường. Ngoại trưởng Iran cho biết nước này đã tính đến giai đoạn hậu xung đột và cho rằng những cuộc tấn công trước đây không đạt được mục tiêu buộc Iran thay đổi chính sách.
Bất đồng giữa hai bên không chỉ nằm ở vấn đề quân sự mà còn liên quan đến điều kiện chấm dứt chiến tranh, các biện pháp phong tỏa và tương lai chương trình hạt nhân Iran. Mỹ duy trì phong tỏa hải quân đối với các cảng của Iran, trong khi Tehran muốn Washington dỡ bỏ sức ép và tiến tới một thỏa thuận rộng hơn.
Diễn biến ngày 26/10 cho thấy các kênh ngoại giao vẫn đang được thúc đẩy. Theo Reuters và AP, các phái đoàn cấp cao của Saudi Arabia, Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ đã tới Tehran để tham gia các cuộc trao đổi nhằm ngăn xung đột tái bùng phát. Qatar cũng tham gia các nỗ lực trung gian giữa Iran và Mỹ.
Các cuộc tiếp xúc diễn ra trong bối cảnh một thỏa thuận trước đó, được Pakistan và Qatar hỗ trợ thúc đẩy nhằm mở lại Hormuz và khởi động đàm phán rộng hơn, đã đổ vỡ sau khi giao tranh tái diễn.
Điều này cho thấy khả năng nối lại đối thoại vẫn tồn tại, nhưng một thỏa thuận mới sẽ phải giải quyết đồng thời nhiều vấn đề, trong đó có phong tỏa cảng biển, hoạt động hàng hải, chương trình hạt nhân và những bảo đảm an ninh mà mỗi bên yêu cầu.
Vì sao “luật chơi mới” tại Hormuz có thể tác động đến thị trường năng lượng?
Tầm quan trọng của những tuyên bố từ Tehran nằm ở vị trí đặc biệt của eo biển Hormuz đối với thương mại năng lượng toàn cầu.
Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), năm 2025, trung bình khoảng 20 triệu thùng dầu thô và các sản phẩm dầu mỏ được vận chuyển qua Hormuz mỗi ngày. Khoảng 25% lượng dầu giao dịch bằng đường biển trên toàn cầu đi qua tuyến hàng hải này. Hormuz cũng là tuyến xuất khẩu khí tự nhiên hóa lỏng quan trọng, đặc biệt đối với Qatar.
Do phần lớn các tuyến đường thay thế chỉ có thể đảm nhận một phần lượng hàng hóa vận chuyển qua eo biển, bất kỳ sự gián đoạn kéo dài nào cũng có thể ảnh hưởng đáng kể đến nguồn cung và giá năng lượng.
Nếu Iran và Oman đạt được thỏa thuận về hành lang hàng hải mới, việc điều tiết tàu thuyền, chia sẻ thông tin và phối hợp bảo đảm an toàn có thể trở thành những nội dung quan trọng trong cơ chế vận hành tương lai. Ngược lại, nếu các bên không thống nhất được quyền quản lý và điều kiện lưu thông, nguy cơ tàu chở dầu phải thay đổi lộ trình, đối mặt với chi phí bảo hiểm cao hơn hoặc trì hoãn hành trình có thể tiếp tục gây sức ép lên thị trường.
Một vấn đề đặc biệt nhạy cảm là liệu cơ chế mới có duy trì quyền tự do hàng hải theo luật pháp quốc tế hay sẽ đi kèm những hạn chế do các bên áp đặt. Iran nhấn mạnh vai trò của các quốc gia ven biển, trong khi Mỹ yêu cầu hoạt động hàng hải không bị cản trở. Hai cách tiếp cận này có thể trở thành điểm bất đồng lớn trong các cuộc thương lượng tiếp theo.
Dù vậy, không thể kết luận rằng tuyên bố của Iran chắc chắn sẽ khiến giá dầu tăng. Thị trường còn phụ thuộc vào lưu lượng tàu thuyền thực tế, tiến triển đàm phán, tình hình quân sự và khả năng khôi phục nguồn cung. Nếu các bên đạt được thỏa thuận giúp hoạt động vận tải ổn định hơn, áp lực đối với giá năng lượng cũng có thể giảm bớt.
Hormuz trở thành một phần trọng tâm trong cuộc mặc cả Mỹ - Iran
Tuyên bố của Ngoại trưởng Araqchi cho thấy Iran muốn đưa vấn đề quản lý Hormuz vào những tính toán dài hạn về an ninh khu vực, thay vì xem đây chỉ là một vấn đề phát sinh trong thời chiến.
Đối với Tehran, việc tăng vai trò của các quốc gia ven biển có thể giúp củng cố ảnh hưởng chiến lược của Iran. Tuy nhiên, để một cơ chế mới được chấp nhận rộng rãi, Iran cũng phải tính đến lợi ích của Oman, các nước xuất khẩu năng lượng vùng Vịnh và những quốc gia phụ thuộc vào tuyến hàng hải này.
Với Mỹ, bài toán không chỉ là gây sức ép buộc Iran nhượng bộ mà còn phải hạn chế nguy cơ gián đoạn nguồn cung năng lượng và bảo đảm các tuyến vận tải quốc tế hoạt động ổn định.
Trong những ngày tới, ba yếu tố cần theo dõi là kết quả các cuộc tiếp xúc ngoại giao tại Tehran, khả năng Mỹ và Iran nối lại đàm phán trực tiếp hoặc gián tiếp, và tiến triển thực tế trong kế hoạch hành lang hàng hải giữa Iran và Oman.
Hiện chưa có đủ cơ sở để khẳng định một “luật chơi mới” tại Hormuz đã được thiết lập. Nhưng việc Tehran công khai bác bỏ khả năng quay lại nguyên trạng cho thấy tương lai của tuyến hàng hải này nhiều khả năng sẽ tiếp tục là một trong những vấn đề khó giải quyết nhất trong bất kỳ thỏa thuận nào nhằm chấm dứt xung đột.
Iran tuyên bố Hormuz sẽ không còn như trước
Ngày 25/10, phát biểu tại Tehran, Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi nhấn mạnh cuộc chiến với Mỹ và Israel đã tạo ra những thay đổi căn bản về an ninh khu vực, buộc các bên phải chấp nhận những thực tế mới.
“Các tuyến vận tải qua eo biển Hormuz sẽ không còn như trước. Cách thức quản lý eo biển này cũng sẽ không còn như trước”, ông Araqchi tuyên bố, đồng thời cho biết những vấn đề liên quan đã được Iran và Oman đưa ra thảo luận và các cuộc trao đổi sẽ tiếp tục.
Theo Ngoại trưởng Iran, an ninh Trung Đông cần được bảo đảm bởi chính các quốc gia trong khu vực, thay vì phụ thuộc vào sự hiện diện quân sự của các cường quốc bên ngoài. Tehran cho rằng sự hiện diện của lực lượng nước ngoài không mang lại ổn định như kỳ vọng mà còn có thể làm gia tăng bất ổn.
Tuyên bố trên cho thấy Iran không muốn đơn thuần khôi phục tình trạng hàng hải trước chiến tranh. Thay vào đó, Tehran đang thúc đẩy việc xem xét lại cách thức tổ chức giao thông, phối hợp an ninh và quản lý tuyến đường biển chiến lược này.
Tuy nhiên, phát biểu của ông Araqchi chưa đồng nghĩa một cơ chế quản lý mới đã được thống nhất hoặc chính thức có hiệu lực. Những thay đổi thực tế vẫn phụ thuộc vào tiến trình đàm phán, tình hình an ninh và khả năng đạt được thỏa thuận giữa các bên liên quan.
Iran và Oman bàn hành lang hàng hải mới
Một chi tiết đáng chú ý là Iran không chỉ đưa ra tuyên bố chính trị mà còn đang thảo luận với Oman về phương án tổ chức lại hoạt động hàng hải tại Hormuz.
Theo thông tin do Bộ Ngoại giao Oman công bố sau cuộc tham vấn giữa hai nước ngày 25/8, Tehran và Muscat đã thảo luận một khuôn khổ gồm nhiều giai đoạn nhằm khôi phục hoạt động hàng hải an toàn, đồng thời bảo vệ chủ quyền và các quyền hợp pháp của hai quốc gia ven eo biển.
Kế hoạch được đề cập bao gồm thiết lập hành lang hàng hải tạm thời, phối hợp rà phá thủy lôi và tiếp tục đàm phán kỹ thuật để xác định tuyến hàng hải lâu dài. Hai bên cũng xem xét phương án phối hợp trao đổi thông tin, điều tiết lưu lượng tàu thuyền và cung cấp các dịch vụ an toàn hàng hải.
Đáng chú ý, hai nước còn đề cập việc tổ chức tham vấn với các quốc gia ven vùng Vịnh, cho thấy cơ chế tương lai của Hormuz có thể liên quan đến phạm vi hợp tác khu vực rộng hơn.
Dù vậy, việc Iran và Oman thảo luận một khuôn khổ chung không đồng nghĩa hai nước đã đạt được đồng thuận với Mỹ hoặc các quốc gia sử dụng tuyến đường biển này. Những bất đồng về quyền kiểm soát, quyền tự do hàng hải và vai trò của lực lượng quân sự bên ngoài vẫn là các vấn đề khó giải quyết.
Trước đó, Reuters đưa tin Iran đã bác bỏ đề xuất quản lý chung mang tính khu vực do Oman thúc đẩy, trong đó có sự tham gia rộng hơn của các nước vùng Vịnh. Tehran muốn Iran và Oman đảm nhiệm việc quản lý theo phạm vi kiểm soát của mỗi bên, đồng thời phản đối phương án chia sẻ quyền quản lý theo tỷ lệ ngang nhau.
Điều này cho thấy ngay cả giữa những quốc gia cùng mong muốn tăng vai trò của khu vực trong việc bảo đảm an ninh hàng hải, cách thức phân chia trách nhiệm và quyền hạn tại Hormuz vẫn chưa dễ tìm được tiếng nói chung.
Mỹ tiếp tục gây sức ép, nguy cơ chiến tranh tái bùng phát chưa được loại bỏ
Tuyên bố của Iran được đưa ra trong bối cảnh quan hệ Tehran - Washington tiếp tục căng thẳng, trong khi các nỗ lực ngoại giao chưa đạt được kết quả bền vững.
Ngày 23/10, Tổng thống Mỹ Donald Trump để ngỏ khả năng tiến hành thêm một chiến dịch quân sự nhằm vào Iran, đồng thời cho rằng Tehran có thể lựa chọn đàm phán để tránh một vòng đối đầu mới.
“Chúng tôi có thể thực hiện thêm một chiến dịch quy mô nhỏ nữa, hoặc họ sẽ lựa chọn đạt được một thỏa thuận”, ông Trump nói, theo các bản tin quốc tế về phát biểu của nhà lãnh đạo Mỹ.
Về phía Iran, ông Araqchi khẳng định khả năng chiến tranh tái diễn sẽ không khiến Tehran thay đổi lập trường. Ngoại trưởng Iran cho biết nước này đã tính đến giai đoạn hậu xung đột và cho rằng những cuộc tấn công trước đây không đạt được mục tiêu buộc Iran thay đổi chính sách.
Bất đồng giữa hai bên không chỉ nằm ở vấn đề quân sự mà còn liên quan đến điều kiện chấm dứt chiến tranh, các biện pháp phong tỏa và tương lai chương trình hạt nhân Iran. Mỹ duy trì phong tỏa hải quân đối với các cảng của Iran, trong khi Tehran muốn Washington dỡ bỏ sức ép và tiến tới một thỏa thuận rộng hơn.
Diễn biến ngày 26/10 cho thấy các kênh ngoại giao vẫn đang được thúc đẩy. Theo Reuters và AP, các phái đoàn cấp cao của Saudi Arabia, Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ đã tới Tehran để tham gia các cuộc trao đổi nhằm ngăn xung đột tái bùng phát. Qatar cũng tham gia các nỗ lực trung gian giữa Iran và Mỹ.
Các cuộc tiếp xúc diễn ra trong bối cảnh một thỏa thuận trước đó, được Pakistan và Qatar hỗ trợ thúc đẩy nhằm mở lại Hormuz và khởi động đàm phán rộng hơn, đã đổ vỡ sau khi giao tranh tái diễn.
Điều này cho thấy khả năng nối lại đối thoại vẫn tồn tại, nhưng một thỏa thuận mới sẽ phải giải quyết đồng thời nhiều vấn đề, trong đó có phong tỏa cảng biển, hoạt động hàng hải, chương trình hạt nhân và những bảo đảm an ninh mà mỗi bên yêu cầu.
Vì sao “luật chơi mới” tại Hormuz có thể tác động đến thị trường năng lượng?
Tầm quan trọng của những tuyên bố từ Tehran nằm ở vị trí đặc biệt của eo biển Hormuz đối với thương mại năng lượng toàn cầu.
Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), năm 2025, trung bình khoảng 20 triệu thùng dầu thô và các sản phẩm dầu mỏ được vận chuyển qua Hormuz mỗi ngày. Khoảng 25% lượng dầu giao dịch bằng đường biển trên toàn cầu đi qua tuyến hàng hải này. Hormuz cũng là tuyến xuất khẩu khí tự nhiên hóa lỏng quan trọng, đặc biệt đối với Qatar.
Do phần lớn các tuyến đường thay thế chỉ có thể đảm nhận một phần lượng hàng hóa vận chuyển qua eo biển, bất kỳ sự gián đoạn kéo dài nào cũng có thể ảnh hưởng đáng kể đến nguồn cung và giá năng lượng.
Nếu Iran và Oman đạt được thỏa thuận về hành lang hàng hải mới, việc điều tiết tàu thuyền, chia sẻ thông tin và phối hợp bảo đảm an toàn có thể trở thành những nội dung quan trọng trong cơ chế vận hành tương lai. Ngược lại, nếu các bên không thống nhất được quyền quản lý và điều kiện lưu thông, nguy cơ tàu chở dầu phải thay đổi lộ trình, đối mặt với chi phí bảo hiểm cao hơn hoặc trì hoãn hành trình có thể tiếp tục gây sức ép lên thị trường.
Một vấn đề đặc biệt nhạy cảm là liệu cơ chế mới có duy trì quyền tự do hàng hải theo luật pháp quốc tế hay sẽ đi kèm những hạn chế do các bên áp đặt. Iran nhấn mạnh vai trò của các quốc gia ven biển, trong khi Mỹ yêu cầu hoạt động hàng hải không bị cản trở. Hai cách tiếp cận này có thể trở thành điểm bất đồng lớn trong các cuộc thương lượng tiếp theo.
Dù vậy, không thể kết luận rằng tuyên bố của Iran chắc chắn sẽ khiến giá dầu tăng. Thị trường còn phụ thuộc vào lưu lượng tàu thuyền thực tế, tiến triển đàm phán, tình hình quân sự và khả năng khôi phục nguồn cung. Nếu các bên đạt được thỏa thuận giúp hoạt động vận tải ổn định hơn, áp lực đối với giá năng lượng cũng có thể giảm bớt.
Hormuz trở thành một phần trọng tâm trong cuộc mặc cả Mỹ - Iran
Tuyên bố của Ngoại trưởng Araqchi cho thấy Iran muốn đưa vấn đề quản lý Hormuz vào những tính toán dài hạn về an ninh khu vực, thay vì xem đây chỉ là một vấn đề phát sinh trong thời chiến.
Đối với Tehran, việc tăng vai trò của các quốc gia ven biển có thể giúp củng cố ảnh hưởng chiến lược của Iran. Tuy nhiên, để một cơ chế mới được chấp nhận rộng rãi, Iran cũng phải tính đến lợi ích của Oman, các nước xuất khẩu năng lượng vùng Vịnh và những quốc gia phụ thuộc vào tuyến hàng hải này.
Với Mỹ, bài toán không chỉ là gây sức ép buộc Iran nhượng bộ mà còn phải hạn chế nguy cơ gián đoạn nguồn cung năng lượng và bảo đảm các tuyến vận tải quốc tế hoạt động ổn định.
Trong những ngày tới, ba yếu tố cần theo dõi là kết quả các cuộc tiếp xúc ngoại giao tại Tehran, khả năng Mỹ và Iran nối lại đàm phán trực tiếp hoặc gián tiếp, và tiến triển thực tế trong kế hoạch hành lang hàng hải giữa Iran và Oman.
Hiện chưa có đủ cơ sở để khẳng định một “luật chơi mới” tại Hormuz đã được thiết lập. Nhưng việc Tehran công khai bác bỏ khả năng quay lại nguyên trạng cho thấy tương lai của tuyến hàng hải này nhiều khả năng sẽ tiếp tục là một trong những vấn đề khó giải quyết nhất trong bất kỳ thỏa thuận nào nhằm chấm dứt xung đột.
