Một đế chế mang hơn 300 tỷ USD nghĩa vụ nợ sụp đổ, ông trùm bất động sản Evergrande "tẩu tán" được bao nhiêu?

[Duke]

Ngày 20/8/2026, Hứa Gia Ấn (Xu Jiayin/Hui Ka Yan, 68 tuổi), người sáng lập đế chế bất động sản Evergrande, bị tòa án Trung Quốc tuyên án tù chung thân, tước quyền chính trị suốt đời và tịch thu toàn bộ tài sản cá nhân sau khi bị kết tội với hàng loạt tội danh liên quan đến hoạt động của tập đoàn. Tuy nhiên, có một câu hỏi khó hơn nhiều so với bản án dành cho vị tỷ phú từng giàu nhất Trung Quốc: sau nhiều năm Evergrande chìm trong khủng hoảng và mang khối nghĩa vụ nợ hơn 300 tỷ USD, tài sản thực sự của Hứa Gia Ấn hiện nằm ở đâu?

Câu hỏi này càng đáng chú ý khi nhìn lại những gì diễn ra trước khi Evergrande chính thức vỡ nợ. Là một doanh nhân lão luyện, đến người bình thường cũng có thể dễ dàng nghĩ Hứa Gia Ấn không hành động gì cho đến lúc tập đoàn bị điều tra, sụp đổ. Thực tế, trong những năm Evergrande còn công bố lợi nhuận lớn và liên tục chia cổ tức, với tư cách cổ đông kiểm soát, ông đã nhận những khoản tiền khổng lồ. Theo thông tin được Reuters dẫn từ luật sư của các nhà thanh lý, riêng Hứa Gia Ấn nhận khoảng 4,2 tỷ USD, tương đương hơn 110.000 tỷ đồng tiền cổ tức trong giai đoạn 2017 đến 2020. Sau này, các nhà thanh lý Evergrande khởi kiện Hứa Gia Ấn, vợ cũ Đinh Ngọc Mai cùng những người và pháp nhân liên quan để đòi lại khoảng 6 tỷ USD, tương đương gần 160.000 tỷ đồng, gồm cổ tức và các khoản thù lao được chi trả dựa trên những báo cáo tài chính bị cáo buộc có sai lệch.

Đây chính là mắt xích đầu tiên trong câu chuyện “tẩu tán” tài sản của ông trùm Evergrande. Về mặt hình thức, tiền được đưa khỏi tập đoàn dưới dạng cổ tức hoàn toàn khác với việc bí mật rút tiền khỏi doanh nghiệp. Nhưng một khi cổ tức đã được trả, số tiền đó không còn nằm trong tài sản của Evergrande mà chuyển sang tài sản của cổ đông. Đến lúc công ty vỡ nợ, các chủ nợ muốn lấy lại phải khởi kiện và chứng minh rằng những khoản tiền này cần được hoàn trả.

Dòng tiền sau đó còn trở nên phức tạp hơn khi đi qua người thân và các pháp nhân ở nước ngoài. Trong hồ sơ kiện tụng tại Hong Kong, ngoài Hứa Gia Ấn và Đinh Ngọc Mai còn xuất hiện nhiều công ty liên quan, trong đó có Xin Xin (BVI) Limited, một pháp nhân đăng ký tại Quần đảo Virgin thuộc Anh. Bản thân Đinh Ngọc Mai cũng được xác định đã nhận khoảng 359 triệu USD cổ tức thông qua hai công ty do bà sở hữu hoàn toàn trong giai đoạn 2018 đến 2020.

Đáng chú ý hơn là chuyện Hứa Gia Ấn và Đinh Ngọc Mai ly hôn. Hai người kết hôn từ năm 1983 và có hai con trai, nhưng đến năm 2023 xuất hiện thông tin họ đã ly hôn từ năm 2022, tức sau khi cuộc khủng hoảng thanh khoản của Evergrande bùng nổ. Một số nguồn Trung Quốc cho rằng cuộc ly hôn này gắn với việc chuyển một lượng tài sản rất lớn sang Đinh Ngọc Mai, thậm chí đưa ra con số 42,7 tỷ nhân dân tệ, khoảng 156.000 tỷ đồng. Tuy nhiên, hiện chưa có đủ căn cứ pháp lý để khẳng định đây là một cuộc “ly hôn giả” nhằm tẩu tán tài sản, vì vậy chi tiết này mới chỉ là một nghi vấn từ phía dư luận.

Nhưng diễn biến sau đó cho thấy các nhà thanh lý Evergrande rõ ràng không coi những tài sản đứng tên Đinh Ngọc Mai là câu chuyện hoàn toàn tách biệt. Bà trở thành một trong những đối tượng bị truy đòi tài sản, trong khi các tòa án tại nhiều khu vực được đề nghị hỗ trợ đóng băng bất động sản, tài khoản và những tài sản liên quan. Theo tài liệu về vụ việc, việc truy tìm tài sản đã mở rộng tới nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ.

Một chi tiết khác càng khiến câu chuyện trở nên đáng chú ý. Tòa án Hong Kong từng yêu cầu Hứa Gia Ấn phải khai báo các tài sản trên toàn thế giới có giá trị từ 50.000 HKD trở lên, kể cả tài sản không trực tiếp đứng tên ông nhưng ông có quyền lợi liên quan. Tuy nhiên, ông không thực hiện đầy đủ yêu cầu công bố tài sản. Đến năm 2025, tòa phải bổ nhiệm các nhà thanh lý làm người tiếp quản để truy tìm và bảo toàn tài sản của ông. Lệnh đóng băng tài sản toàn cầu đối với Hứa Gia Ấn có phạm vi lên tới khoảng 7,7 tỷ USD, tương đương hơn 200.000 tỷ đồng.

Nhìn lại toàn bộ quá trình, điều gây chú ý không phải là một vụ chuyển tiền duy nhất mà là cách tài sản dần rời khỏi Evergrande qua nhiều tầng khác nhau. Đầu tiên là hàng tỷ USD cổ tức được chuyển hợp pháp từ doanh nghiệp sang cổ đông. Tiếp theo, một phần tài sản xuất hiện trong tay người thân và các công ty offshore. Sau đó là bất động sản, tài khoản và những cấu trúc sở hữu nằm ở nhiều khu vực pháp lý khác nhau. Đến khi Evergrande sụp đổ, việc thu hồi tiền không còn đơn giản là phong tỏa tài khoản của Hứa Gia Ấn mà trở thành một cuộc truy tìm tài sản xuyên biên giới.

Điều chưa thể khẳng định là Hứa Gia Ấn đã biết chắc Evergrande sẽ sụp đổ nên chủ động lên kế hoạch “tẩu tán” tài sản từ nhiều năm trước. Nhưng nhìn vào dòng thời gian, rất khó bỏ qua một nghịch lý: trong những năm trước khi tập đoàn vỡ nợ, người sáng lập đã nhận hàng tỷ USD cổ tức, trong khi sau đó Evergrande để lại khối nghĩa vụ nợ hơn 300 tỷ USD và hàng trăm dự án dang dở. Đến khi chủ nợ và các nhà thanh lý quay lại tìm tiền, tài sản không còn tập trung tại một nơi mà đã nằm trong một mạng lưới gồm cá nhân, người thân, pháp nhân offshore và tài sản ở nhiều quốc gia.

Bởi vậy có thể nói chưa có cơ sở để kết luận rằng toàn bộ những giao dịch này đều là hành vi tẩu tán tài sản trái pháp luật, nhưng tác dụng thực tế của cấu trúc đó là rất rõ: tài sản càng được phân tán qua nhiều người, nhiều công ty và nhiều quốc gia thì việc chủ nợ thu hồi càng khó khăn.

Và đó có lẽ mới là phần đáng chú ý nhất của vụ Evergrande. Hứa Gia Ấn đã bị tuyên tù chung thân và tòa án ra lệnh tịch thu toàn bộ tài sản cá nhân, nhưng tuyên bố “tịch thu toàn bộ” là một chuyện, còn xác định toàn bộ tài sản ấy đang ở đâu, đứng tên ai và có thể thu hồi được bao nhiêu lại là một cuộc chiến pháp lý hoàn toàn khác. Khi một đế chế hơn 300 tỷ USD nghĩa vụ nợ đã sụp đổ, câu hỏi lớn nhất đối với các chủ nợ giờ đây không còn là Hứa Gia Ấn từng giàu đến mức nào, mà là tiền của ông đang ở đâu.

Dòng thời gian đáng chú ý vụ việc Evergrande:

Thời điểm	Diễn biến đáng chú ý
1996	Hứa Gia Ấn thành lập Evergrande tại Quảng Châu. Mô hình phát triển dựa nhiều vào vay nợ, mua đất, bán nhà nhanh rồi tiếp tục dùng vốn để mở rộng.
2009	Evergrande niêm yết tại Hong Kong, huy động được lượng vốn lớn và bước vào thời kỳ tăng trưởng cực nhanh.
2017	Hứa Gia Ấn đạt đỉnh tài sản khoảng 45,3 tỷ USD, trở thành người giàu nhất châu Á theo Forbes. Đây cũng là thời kỳ Evergrande mở rộng sang bóng đá, xe điện, tài chính, du lịch và nhiều lĩnh vực khác.
2017 đến 2020	Trong lúc Evergrande báo lợi nhuận lớn và chia cổ tức cao, Hứa Gia Ấn nhận khoảng 4,2 tỷ USD cổ tức. Sau này các nhà thanh lý truy đòi khoảng 6 tỷ USD cổ tức và thù lao từ Hứa Gia Ấn cùng những người liên quan.
2020	Evergrande đạt doanh số khoảng 700 tỷ NDT, tương đương 100 tỷ USD/năm, nhưng phía sau quy mô khổng lồ là mức đòn bẩy rất cao. Trong năm này, Trung Quốc đưa ra chính sách “ba lằn ranh đỏ” nhằm hạn chế vay nợ của các doanh nghiệp bất động sản. Evergrande bắt đầu gặp khó khăn trong việc tiếp tục dùng nợ mới để duy trì mô hình tăng trưởng.
2021	Khủng hoảng thực sự bùng nổ. Nhiều dự án Evergrande ngừng thi công vì không thanh toán được cho nhà thầu và nhà cung cấp. Ngân hàng trung ương và cơ quan quản lý ngân hàng Trung Quốc triệu tập lãnh đạo tập đoàn, yêu cầu giảm rủi ro nợ.
9/2021	Evergrande bắt đầu không thanh toán đúng hạn lãi trái phiếu USD ở nước ngoài. Khủng hoảng thanh khoản trở thành vấn đề quốc tế.
12/2021	Evergrande chính thức rơi vào tình trạng vỡ nợ trái phiếu quốc tế. Đây được xem là bước ngoặt đánh dấu sự sụp đổ về tài chính của đế chế Hứa Gia Ấn. Tổng nghĩa vụ nợ sau đó được xác định ở mức hơn 300 tỷ USD.
2022	Evergrande cố gắng bán tài sản, tái cơ cấu nợ và tiếp tục hoàn thiện các căn hộ đã bán. Cũng trong giai đoạn này xuất hiện thông tin Hứa Gia Ấn và Đinh Ngọc Mai ly hôn.
2023	Evergrande đưa ra phương án tái cơ cấu khối nợ nước ngoài nhưng liên tục gặp trở ngại. Trong khi đó, cơ quan chức năng bắt đầu điều tra hàng loạt lãnh đạo và nhân viên thuộc hệ thống Evergrande.
9/2023	Cảnh sát Thâm Quyến bắt một số nhân viên của Evergrande Wealth, mảng quản lý tài sản từng huy động tiền của nhiều nhà đầu tư cá nhân.
9/2023	Hứa Gia Ấn bị cơ quan chức năng áp dụng biện pháp cưỡng chế vì nghi ngờ phạm tội. Từ thời điểm này ông gần như biến mất khỏi đời sống công chúng. Reuters sau đó xác nhận ông bị giam giữ tại Thâm Quyến.
29/1/2024	Sau nhiều lần cho Evergrande cơ hội tái cơ cấu nhưng không thành công, Tòa Thượng thẩm Hong Kong ra lệnh thanh lý China Evergrande Group và bổ nhiệm hai nhà thanh lý. Đây là thời điểm về pháp lý Evergrande bước vào quá trình giải thể, truy tìm và bán tài sản để trả chủ nợ.
3/2024	Cơ quan quản lý chứng khoán Trung Quốc xử phạt Hengda Real Estate vì gian lận phát hành trái phiếu và công bố thông tin sai lệch. Hứa Gia Ấn bị phạt khoảng 47 triệu NDT và cấm tham gia thị trường chứng khoán suốt đời.
2024	Các nhà thanh lý bắt đầu kiện Hứa Gia Ấn, Đinh Ngọc Mai và các cựu lãnh đạo, yêu cầu hoàn trả khoảng 6 tỷ USD cổ tức và thù lao. Đây là lúc cuộc điều tra tài sản cá nhân của gia đình Hứa Gia Ấn trở thành một phần quan trọng của vụ Evergrande.
2024 đến 2025	Tòa Hong Kong ban hành các lệnh đóng băng tài sản toàn cầu đối với Hứa Gia Ấn và những người liên quan. Hứa Gia Ấn bị yêu cầu khai báo tài sản trên toàn thế giới nhưng không thực hiện đầy đủ, khiến các nhà thanh lý tiếp tục xin quyền truy tìm và tiếp quản tài sản.
8/2025	Sở Giao dịch Chứng khoán Hong Kong quyết định hủy niêm yết Evergrande, chấm dứt gần 16 năm công ty có mặt trên sàn. Sau khoảng 18 tháng thanh lý, tài sản bán được mới khoảng 255 triệu USD, trong khi yêu cầu đòi nợ của các chủ nợ lên tới khoảng 45 tỷ USD.
4/2026	Hứa Gia Ấn được đưa ra xét xử tại Thâm Quyến. Ông nhận tội và bày tỏ hối hận đối với 8 cáo buộc, trong đó có gian lận huy động vốn, nhận tiền gửi công chúng trái phép, sử dụng vốn sai mục đích, cho vay trái phép, gian lận chứng khoán và hối lộ.
20/8/2026	Hứa Gia Ấn bị tuyên tù chung thân, tước quyền chính trị suốt đời và tịch thu toàn bộ tài sản cá nhân. Evergrande bị phạt 8,82 tỷ NDT, Hengda Real Estate bị phạt 7 tỷ NDT; hàng chục người liên quan cũng bị kết án.
Hiện nay	Vụ hình sự đã có bản án sơ thẩm đối với Hứa Gia Ấn, nhưng cuộc chiến thu hồi tài sản của Evergrande vẫn chưa kết thúc. Các nhà thanh lý tiếp tục truy tìm tiền, bất động sản và tài sản liên quan ở nhiều khu vực pháp lý.

Thông tin trên được tổng hợp từ các nguồn: Reuters, CCTV, The Paper, Daily Economic News, 21st Century Business Herald và Guancha.cn.