Nhà mình ở tầng bốn, không thang máy và bố mẹ già vẫn đang ở đó

[Chuyên Lão Khoa✔]

Khu tập thể nhà mình xây từ thời bao cấp, năm tầng, không thang máy, cầu thang hẹp đến mức hai người đi ngược chiều phải nép vào tường. Mình ở tầng bốn đã gần ba chục năm. Hồi trẻ, mình vác bao gạo lên một hơi không thấy mệt. Giờ mình bảy mươi hai tuổi, đầu gối kêu lục cục, lên đến tầng hai đã phải đứng thở, tầng ba thì tựa vào lan can đếm xem còn bao nhiêu bậc nữa.

Chuyện này mình ngấm dần chứ không ai báo trước. Đầu tiên là bỏ thói quen xuống chợ buổi sáng, vì xuống thì dễ mà lên mới khổ. Rồi nhờ cô hàng xóm tầng dưới mua giúp mớ rau, bình gas thì nhờ ***** cháu bên kia ngõ khiêng. Rồi mấy buổi họp tổ dân phố, mình cũng ngại không đi. Một năm sau, mình nhận ra cả tuần chỉ xuống nhà đúng hai lần, một lần đi khám, một lần đi lĩnh lương hưu. Nhà mình thành cái tổ chim đặt trên cao, ấm thì ấm đấy, nhưng muốn ra ngoài phải trả giá bằng sức.

Hôm qua mình sang thăm bà Hòa ở dãy bên. Bà tám mươi tuổi, ở tầng ba, hai năm nay gần như không xuống nhà. Con gái bà ở xa, mỗi tháng về một lần, mang đồ ăn đổ đầy tủ lạnh rồi đi. Bà bảo mình: “Không phải bà không muốn đi, mà đi rồi lỡ ngã giữa cầu thang thì ai biết.” Mình nghe mà thấy đúng quá. Người già ngại cầu thang không phải vì lười, mà vì sợ ngã, và nỗi sợ ấy có cơ sở. Té ngã là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây gãy xương ở người cao tuổi, mà gãy xương đùi ở tuổi này thì nằm lâu, dễ biến chứng, nhiều người không hồi phục như trước nữa.

Cái khổ thứ hai ít ai nói tới là chuyện cấp cứu. Mình có lần đau tức ngực lúc nửa đêm, đứng trong phòng nghĩ đến cảnh xe cấp cứu đến mà cáng không xoay nổi ở khúc chiếu nghỉ. Cầu thang tập thể hẹp, người khiêng phải nghiêng người, người bệnh phải xoay dọc. Mất thêm vài phút là mất thêm vài phút quý giá. Vì thế mình thấy gia đình nào có người già ở tầng cao không thang máy thì nên bàn trước với nhau, chứ đừng đợi chuyện xảy ra mới tính.

Vậy nên làm gì? Mình nói theo kinh nghiệm của người trong cuộc, không phải lời khuyên cao xa.

Trước hết là chuyện cầu thang cho an toàn hơn, cái này làm được ngay mà không tốn nhiều. Lắp thêm tay vịn chắc chắn ở cả hai bên nếu bề ngang cho phép, dán băng chống trơn ở mép bậc, thay bóng đèn sáng hơn và nên có đèn cảm ứng, vì người già hay xuống bếp uống nước ban đêm. Ở mỗi tầng, nếu có chỗ, đặt một chiếc ghế nhỏ ở chiếu nghỉ để ngồi nghỉ giữa chừng. Mấy việc này tổ dân phố hoặc ban quản lý khu nhà có thể cùng góp, vì lợi cho cả dãy.

Thứ hai là sắp xếp để người già không phải lên xuống nhiều. Mua đồ nặng như gạo, nước, gas thì nên đặt giao tận nhà hoặc nhờ người quen cố định. Thuốc men thì lấy cả tháng một lần nếu bác sĩ cho phép. Còn nếu điều kiện cho phép, đổi sang căn tầng thấp hơn trong cùng khu thì rất đáng cân nhắc. Nhiều khu tập thể có người sẵn lòng hoán đổi tầng, người trẻ lên cao, người già xuống thấp. Hỏi trong tổ dân phố là có người biết ngay.

Thứ ba, con cháu đừng nghĩ cha mẹ “quen rồi”. Quen không có nghĩa là an toàn. Con cái nên hỏi thẳng: dạo này bố mẹ xuống nhà mấy lần một tuần, có ngại đi khám vì leo cầu thang không. Nếu cha mẹ đã bắt đầu né việc ra ngoài thì đó là dấu hiệu cần để ý, vì người già ít vận động và ít giao tiếp sẽ yếu đi nhanh hơn người ta tưởng. Nên có người hàng xóm tin cậy giữ số điện thoại và chìa khóa dự phòng, và thống nhất giờ gọi điện hằng ngày để biết cha mẹ vẫn ổn.

Cuối cùng, nếu người già đã đau khớp gối nặng, hay chóng mặt, hay từng ngã, thì đi khám sớm để biết nên tập gì, dùng gậy hay khung tập đi ra sao. Đừng chịu đựng im lặng rồi coi là chuyện tuổi tác. Còn nếu bị ngã mà đau dữ dội ở hông, chân, không đứng dậy được, thì đừng cố gượng, hãy gọi cấp cứu 115 và nằm yên chờ.

Mình vẫn ở tầng bốn, chưa định chuyển. Nhưng từ hôm nói chuyện với bà Hòa, mình đã nhờ tổ trưởng góp ý lắp thêm đèn và tay vịn, còn con gái mình thì hứa mỗi cuối tuần về dắt mình đi dạo dưới sân một vòng. Cầu thang vẫn còn đó, nhưng chừng nào còn có người đi cùng, mình thấy nó bớt dài đi một chút.