Minh Phương✔
Thành viên nổi tiếng
PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu đề xuất áp dụng những điều kiện khác nhau đối với người hiến mô, tạng tùy theo độ tuổi, tình trạng sức khỏe và quan hệ với người nhận. Đáng chú ý, người từ 18 đến 25 tuổi chỉ được hiến, tặng cho người cùng huyết thống, trong khi người trên 25 tuổi có thể hiến cho người ngoài gia đình nhưng phải chịu sự giám sát của hội đồng độc lập.
Sáng 2/11, Quốc hội thảo luận về dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi). Một trong những nội dung thu hút sự quan tâm là quy định về độ tuổi, đối tượng được hiến mô, tạng, đặc biệt là trường hợp người chưa thành niên.
Phát biểu tại phiên thảo luận, đại biểu Nguyễn Lân Hiếu, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, cho rằng những lo ngại của dư luận về việc cho phép người dưới 18 tuổi hiến mô, tạng là dễ hiểu. Bởi đây là vấn đề liên quan trực tiếp đến quyền trẻ em, đồng thời tiềm ẩn nguy cơ bị lợi dụng bởi các đường dây mua bán nội tạng, bắt cóc và những hành vi trục lợi bất hợp pháp.
Tuy nhiên, theo ông, việc xây dựng luật cần tránh hai thái cực là buông lỏng quản lý hoặc đặt ra những rào cản quá mức, khiến người bệnh mất đi cơ hội được cứu sống. Mục tiêu là vừa bảo vệ người hiến, nhất là trẻ em và những người dễ bị tổn thương, vừa bảo đảm quyền được tiếp cận cơ hội ghép tạng của bệnh nhân.
Đề xuất phân chia điều kiện hiến theo từng nhóm tuổi
Đối với người khỏe mạnh đang sống, ông Hiếu đề xuất chia thành các nhóm tuổi với điều kiện khác nhau.
Cụ thể, với người dưới 18 tuổi, cần tuyệt đối cấm hiến các bộ phận cơ thể và mô không có khả năng tái tạo, hoặc việc lấy mô có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe, tính mạng. Trẻ em chưa phát triển hoàn chỉnh về thể chất cũng không nên hiến mô, tạng, ngoại trừ một số trường hợp đặc biệt liên quan đến mô có khả năng tái sinh như máu, tế bào gốc tạo máu, nếu được đánh giá không ảnh hưởng đến sự phát triển.
Việc hiến trong những trường hợp ngoại lệ phải có sự đồng ý của chính trẻ và gia đình, chỉ dành cho người có quan hệ huyết thống gần, được giám định ADN và chỉ xem xét khi không còn phương án hiến khác khả thi. Theo ông Hiếu, đây là những điều kiện cần thiết để ngăn chặn nguy cơ kẻ xấu lợi dụng trẻ mồ côi, trẻ được nhận nuôi hoặc các mối quan hệ giám hộ để trục lợi.
Với người từ đủ 18 đến 25 tuổi, ông đề xuất chỉ cho phép hiến, tặng mô, tạng cho người cùng huyết thống. Người trên 25 tuổi có thể hiến cho người ngoài gia đình, nhưng phải được hội đồng độc lập giám sát. Hội đồng này không được có liên quan đến ê-kíp phẫu thuật hoặc gia đình người nhận.
Đối với người hiến sau khi không còn khả năng sống, bao gồm trường hợp chết não hoặc chết tuần hoàn, ông Hiếu đề nghị áp dụng quy trình kiểm soát riêng. Việc xác định chết não phải do hội đồng độc lập đánh giá theo các tiêu chuẩn nghiêm ngặt của thông lệ quốc tế.
Đặc biệt, những trường hợp tử vong không rõ nguyên nhân, tai nạn, nghi ngờ bị bạo hành, người lang thang hoặc không có gia đình cần có kết luận của cơ quan pháp y và cơ quan điều tra, xác nhận không có dấu hiệu hình sự trước khi xem xét lấy mô, tạng để ghép.
Với người chết dưới 18 tuổi, ông đề xuất hạn chế hiến tạng, chỉ xem xét trong trường hợp đặc biệt khi gia đình đồng ý, người nhận có quan hệ huyết thống và được hội đồng độc lập giám sát. Đối với người trưởng thành, nếu đã có văn bản từ chối hiến thì không được lấy tạng. Những trường hợp không có văn bản từ chối cần có sự đồng ý của gia đình và chịu sự giám sát độc lập.
Bộ Y tế nói gì về quy định hiến tạng ở người dưới 18 tuổi?
Cũng tại phiên thảo luận ngày 2/11, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan đã giải trình về những nội dung liên quan đến độ tuổi hiến mô, tạng. Theo bà, dự thảo luật đã được chỉnh lý theo hướng thu hẹp phạm vi hiến ở người chưa thành niên, đồng thời tăng cường các biện pháp bảo vệ trẻ em.
Đáng chú ý, dự thảo tiếp tục quy định người từ đủ 18 tuổi trở lên có quyền đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể và hiến xác. Tuy nhiên, đối với người hiến bộ phận cơ thể khi còn sống cho người không phải thành viên gia đình, độ tuổi tối thiểu được đề xuất nâng từ 18 lên 25 tuổi nhằm hạn chế nguy cơ thanh thiếu niên bị dụ dỗ, ép buộc hoặc lợi dụng để mua bán nội tạng.
Với người dưới 18 tuổi, dự thảo theo hướng chỉ cho phép hiến mô tái sinh khi còn sống, thuộc danh mục do Bộ Y tế quy định, chẳng hạn tế bào gốc tạo máu hoặc tế bào lympho từ máu ngoại vi. Việc hiến chỉ được thực hiện trong những trường hợp đặc biệt, khi không có người hiến trưởng thành phù hợp và người nhận thuộc phạm vi thân nhân được quy định.
Quy trình phải bảo đảm điều kiện sức khỏe, tư vấn độc lập và sự đồng ý bằng văn bản của cha mẹ. Bộ trưởng cũng cho biết cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục làm rõ yêu cầu tôn trọng quyền và nguyện vọng của trẻ, bảo đảm lợi ích tốt nhất cho người chưa thành niên.
Cảnh báo thiếu nguồn giác mạc, yêu cầu minh bạch việc phân bổ tạng
Một vấn đề khác được đại biểu Nguyễn Lân Hiếu đề cập là công tác truyền thông về hiến mô, tạng tại Việt Nam chưa thực sự hiệu quả, khiến người dân chưa hiểu đầy đủ ý nghĩa và tính an toàn của hoạt động hiến tặng.
Ông lấy ví dụ về hiến giác mạc. Đây là loại mô có thể được lấy sau khi người hiến qua đời để giúp người khác phục hồi thị lực. Theo đại biểu, hoạt động hiến giác mạc có ý nghĩa nhân đạo lớn, nhưng tại Việt Nam, số người có nhu cầu ghép giác mạc vẫn rất lớn, trong khi nguồn giác mạc sử dụng hiện nay chủ yếu phải nhập khẩu từ nước ngoài, trong đó có Mỹ, với chi phí cao.
Ông cho rằng cần đẩy mạnh truyền thông để người dân hiểu rõ hơn về hoạt động hiến giác mạc, từ đó khuyến khích tinh thần tự nguyện hiến tặng và góp phần giảm tình trạng thiếu nguồn mô phục vụ điều trị.
Bên cạnh việc bảo vệ người hiến, đại biểu Nguyễn Lân Hiếu nhấn mạnh hai yếu tố quyết định niềm tin của người dân là sự công bằng trong tiếp cận tạng ghép và tính minh bạch về chi phí.
Theo ông, nguyên tắc của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) là việc phân bổ mô, tạng phải dựa trên tiêu chí lâm sàng và đạo đức, tuyệt đối không phụ thuộc vào khả năng tài chính của người bệnh.
Đại biểu đề xuất áp dụng hệ thống máy tính với thuật toán tự động chấm điểm, căn cứ vào mức độ cấp cứu, thời gian chờ ghép, mức độ tương thích miễn dịch và các tiêu chí ưu tiên, trong đó có trẻ em. Kíp lấy tạng không được biết trước danh tính người nhận nhằm hạn chế nguy cơ tác động, can thiệp trái phép. Mọi trường hợp ngoại lệ phải được hội đồng cấp quốc gia phê duyệt và công khai trên hệ thống.
Về chi phí, ông nhấn mạnh nguyên tắc tạng hiến là vô giá. Người bệnh chỉ phải chi trả các khoản dịch vụ liên quan như điều phối, vận chuyển, phẫu thuật và thuốc ức chế miễn dịch sau ghép. Những khoản này cần được công khai, minh bạch để làm cơ sở xây dựng lộ trình thanh toán từ Quỹ Bảo hiểm y tế.
Dự thảo luật bổ sung nhiều biện pháp chống mua bán nội tạng
Theo thông tin từ Bộ Y tế tại phiên giải trình ngày 2/11, dự thảo luật đang được hoàn thiện theo hướng tăng cường kiểm soát hoạt động hiến, lấy, ghép mô, tạng. Số nhóm hành vi bị nghiêm cấm dự kiến tăng từ 10 lên 21 nhóm so với luật hiện hành.
Các quy định mới tập trung ngăn chặn hành vi mua bán, môi giới, ép buộc, lừa dối người hiến; lợi dụng quan hệ giám hộ, chăm sóc thay thế hoặc nuôi con nuôi để lấy mô, bộ phận cơ thể của trẻ chưa thành niên.
Dự thảo cũng bổ sung cơ chế xác minh nhân thân, quan hệ giữa người hiến và người nhận; yêu cầu người tư vấn cho người hiến phải độc lập với người chẩn đoán, chỉ định ghép và ê-kíp trực tiếp thực hiện ca ghép.
Đối với việc xác định chết não, chết tuần hoàn, dự thảo quy định hội đồng đánh giá phải độc lập với hoạt động điều trị, vận động hiến và lấy, ghép. Theo Bộ trưởng Đào Hồng Lan, quy trình xác định chết não hiện được thực hiện theo 8 tiêu chuẩn lâm sàng cùng các kỹ thuật cận lâm sàng, với việc đánh giá lâm sàng tại 3 thời điểm trong khoảng thời gian tối thiểu 12 giờ.
Việc điều phối tạng cũng được định hướng thực hiện thống nhất thông qua cơ sở dữ liệu quốc gia, bảo đảm khả năng truy xuất, kiểm tra và giám sát. Người được ghép phải được lựa chọn dựa trên mức độ phù hợp về y khoa và các tiêu chí ưu tiên công khai, không phân biệt tuổi, giới tính, dân tộc hay vùng miền.
Đáng chú ý, Bộ trưởng Y tế cho biết dự thảo sẽ tiếp tục được chỉnh lý để làm rõ quy định về sự đồng ý của gia đình trong trường hợp người chết não, chết tuần hoàn chưa đăng ký hiến nhưng gia đình có nguyện vọng hiến tặng.
Như vậy, đề xuất của đại biểu Nguyễn Lân Hiếu và phương án chỉnh lý của Bộ Y tế cùng tập trung vào việc bảo vệ người hiến, đặc biệt là trẻ em, đồng thời ngăn chặn nguy cơ mua bán, trục lợi từ hoạt động hiến ghép tạng. Tuy nhiên, cần phân biệt đây là các ý kiến đóng góp và nội dung trong dự thảo luật đang được hoàn thiện, chưa phải toàn bộ quy định pháp luật đã có hiệu lực.
Sáng 2/11, Quốc hội thảo luận về dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi). Một trong những nội dung thu hút sự quan tâm là quy định về độ tuổi, đối tượng được hiến mô, tạng, đặc biệt là trường hợp người chưa thành niên.
Phát biểu tại phiên thảo luận, đại biểu Nguyễn Lân Hiếu, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, cho rằng những lo ngại của dư luận về việc cho phép người dưới 18 tuổi hiến mô, tạng là dễ hiểu. Bởi đây là vấn đề liên quan trực tiếp đến quyền trẻ em, đồng thời tiềm ẩn nguy cơ bị lợi dụng bởi các đường dây mua bán nội tạng, bắt cóc và những hành vi trục lợi bất hợp pháp.
Tuy nhiên, theo ông, việc xây dựng luật cần tránh hai thái cực là buông lỏng quản lý hoặc đặt ra những rào cản quá mức, khiến người bệnh mất đi cơ hội được cứu sống. Mục tiêu là vừa bảo vệ người hiến, nhất là trẻ em và những người dễ bị tổn thương, vừa bảo đảm quyền được tiếp cận cơ hội ghép tạng của bệnh nhân.
Đề xuất phân chia điều kiện hiến theo từng nhóm tuổi
Đối với người khỏe mạnh đang sống, ông Hiếu đề xuất chia thành các nhóm tuổi với điều kiện khác nhau.
Cụ thể, với người dưới 18 tuổi, cần tuyệt đối cấm hiến các bộ phận cơ thể và mô không có khả năng tái tạo, hoặc việc lấy mô có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe, tính mạng. Trẻ em chưa phát triển hoàn chỉnh về thể chất cũng không nên hiến mô, tạng, ngoại trừ một số trường hợp đặc biệt liên quan đến mô có khả năng tái sinh như máu, tế bào gốc tạo máu, nếu được đánh giá không ảnh hưởng đến sự phát triển.
Việc hiến trong những trường hợp ngoại lệ phải có sự đồng ý của chính trẻ và gia đình, chỉ dành cho người có quan hệ huyết thống gần, được giám định ADN và chỉ xem xét khi không còn phương án hiến khác khả thi. Theo ông Hiếu, đây là những điều kiện cần thiết để ngăn chặn nguy cơ kẻ xấu lợi dụng trẻ mồ côi, trẻ được nhận nuôi hoặc các mối quan hệ giám hộ để trục lợi.
Với người từ đủ 18 đến 25 tuổi, ông đề xuất chỉ cho phép hiến, tặng mô, tạng cho người cùng huyết thống. Người trên 25 tuổi có thể hiến cho người ngoài gia đình, nhưng phải được hội đồng độc lập giám sát. Hội đồng này không được có liên quan đến ê-kíp phẫu thuật hoặc gia đình người nhận.
Đối với người hiến sau khi không còn khả năng sống, bao gồm trường hợp chết não hoặc chết tuần hoàn, ông Hiếu đề nghị áp dụng quy trình kiểm soát riêng. Việc xác định chết não phải do hội đồng độc lập đánh giá theo các tiêu chuẩn nghiêm ngặt của thông lệ quốc tế.
Đặc biệt, những trường hợp tử vong không rõ nguyên nhân, tai nạn, nghi ngờ bị bạo hành, người lang thang hoặc không có gia đình cần có kết luận của cơ quan pháp y và cơ quan điều tra, xác nhận không có dấu hiệu hình sự trước khi xem xét lấy mô, tạng để ghép.
Với người chết dưới 18 tuổi, ông đề xuất hạn chế hiến tạng, chỉ xem xét trong trường hợp đặc biệt khi gia đình đồng ý, người nhận có quan hệ huyết thống và được hội đồng độc lập giám sát. Đối với người trưởng thành, nếu đã có văn bản từ chối hiến thì không được lấy tạng. Những trường hợp không có văn bản từ chối cần có sự đồng ý của gia đình và chịu sự giám sát độc lập.
Bộ Y tế nói gì về quy định hiến tạng ở người dưới 18 tuổi?
Cũng tại phiên thảo luận ngày 2/11, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan đã giải trình về những nội dung liên quan đến độ tuổi hiến mô, tạng. Theo bà, dự thảo luật đã được chỉnh lý theo hướng thu hẹp phạm vi hiến ở người chưa thành niên, đồng thời tăng cường các biện pháp bảo vệ trẻ em.
Đáng chú ý, dự thảo tiếp tục quy định người từ đủ 18 tuổi trở lên có quyền đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể và hiến xác. Tuy nhiên, đối với người hiến bộ phận cơ thể khi còn sống cho người không phải thành viên gia đình, độ tuổi tối thiểu được đề xuất nâng từ 18 lên 25 tuổi nhằm hạn chế nguy cơ thanh thiếu niên bị dụ dỗ, ép buộc hoặc lợi dụng để mua bán nội tạng.
Với người dưới 18 tuổi, dự thảo theo hướng chỉ cho phép hiến mô tái sinh khi còn sống, thuộc danh mục do Bộ Y tế quy định, chẳng hạn tế bào gốc tạo máu hoặc tế bào lympho từ máu ngoại vi. Việc hiến chỉ được thực hiện trong những trường hợp đặc biệt, khi không có người hiến trưởng thành phù hợp và người nhận thuộc phạm vi thân nhân được quy định.
Quy trình phải bảo đảm điều kiện sức khỏe, tư vấn độc lập và sự đồng ý bằng văn bản của cha mẹ. Bộ trưởng cũng cho biết cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục làm rõ yêu cầu tôn trọng quyền và nguyện vọng của trẻ, bảo đảm lợi ích tốt nhất cho người chưa thành niên.
Cảnh báo thiếu nguồn giác mạc, yêu cầu minh bạch việc phân bổ tạng
Một vấn đề khác được đại biểu Nguyễn Lân Hiếu đề cập là công tác truyền thông về hiến mô, tạng tại Việt Nam chưa thực sự hiệu quả, khiến người dân chưa hiểu đầy đủ ý nghĩa và tính an toàn của hoạt động hiến tặng.
Ông lấy ví dụ về hiến giác mạc. Đây là loại mô có thể được lấy sau khi người hiến qua đời để giúp người khác phục hồi thị lực. Theo đại biểu, hoạt động hiến giác mạc có ý nghĩa nhân đạo lớn, nhưng tại Việt Nam, số người có nhu cầu ghép giác mạc vẫn rất lớn, trong khi nguồn giác mạc sử dụng hiện nay chủ yếu phải nhập khẩu từ nước ngoài, trong đó có Mỹ, với chi phí cao.
Ông cho rằng cần đẩy mạnh truyền thông để người dân hiểu rõ hơn về hoạt động hiến giác mạc, từ đó khuyến khích tinh thần tự nguyện hiến tặng và góp phần giảm tình trạng thiếu nguồn mô phục vụ điều trị.
Bên cạnh việc bảo vệ người hiến, đại biểu Nguyễn Lân Hiếu nhấn mạnh hai yếu tố quyết định niềm tin của người dân là sự công bằng trong tiếp cận tạng ghép và tính minh bạch về chi phí.
Theo ông, nguyên tắc của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) là việc phân bổ mô, tạng phải dựa trên tiêu chí lâm sàng và đạo đức, tuyệt đối không phụ thuộc vào khả năng tài chính của người bệnh.
Đại biểu đề xuất áp dụng hệ thống máy tính với thuật toán tự động chấm điểm, căn cứ vào mức độ cấp cứu, thời gian chờ ghép, mức độ tương thích miễn dịch và các tiêu chí ưu tiên, trong đó có trẻ em. Kíp lấy tạng không được biết trước danh tính người nhận nhằm hạn chế nguy cơ tác động, can thiệp trái phép. Mọi trường hợp ngoại lệ phải được hội đồng cấp quốc gia phê duyệt và công khai trên hệ thống.
Về chi phí, ông nhấn mạnh nguyên tắc tạng hiến là vô giá. Người bệnh chỉ phải chi trả các khoản dịch vụ liên quan như điều phối, vận chuyển, phẫu thuật và thuốc ức chế miễn dịch sau ghép. Những khoản này cần được công khai, minh bạch để làm cơ sở xây dựng lộ trình thanh toán từ Quỹ Bảo hiểm y tế.
Dự thảo luật bổ sung nhiều biện pháp chống mua bán nội tạng
Theo thông tin từ Bộ Y tế tại phiên giải trình ngày 2/11, dự thảo luật đang được hoàn thiện theo hướng tăng cường kiểm soát hoạt động hiến, lấy, ghép mô, tạng. Số nhóm hành vi bị nghiêm cấm dự kiến tăng từ 10 lên 21 nhóm so với luật hiện hành.
Các quy định mới tập trung ngăn chặn hành vi mua bán, môi giới, ép buộc, lừa dối người hiến; lợi dụng quan hệ giám hộ, chăm sóc thay thế hoặc nuôi con nuôi để lấy mô, bộ phận cơ thể của trẻ chưa thành niên.
Dự thảo cũng bổ sung cơ chế xác minh nhân thân, quan hệ giữa người hiến và người nhận; yêu cầu người tư vấn cho người hiến phải độc lập với người chẩn đoán, chỉ định ghép và ê-kíp trực tiếp thực hiện ca ghép.
Đối với việc xác định chết não, chết tuần hoàn, dự thảo quy định hội đồng đánh giá phải độc lập với hoạt động điều trị, vận động hiến và lấy, ghép. Theo Bộ trưởng Đào Hồng Lan, quy trình xác định chết não hiện được thực hiện theo 8 tiêu chuẩn lâm sàng cùng các kỹ thuật cận lâm sàng, với việc đánh giá lâm sàng tại 3 thời điểm trong khoảng thời gian tối thiểu 12 giờ.
Việc điều phối tạng cũng được định hướng thực hiện thống nhất thông qua cơ sở dữ liệu quốc gia, bảo đảm khả năng truy xuất, kiểm tra và giám sát. Người được ghép phải được lựa chọn dựa trên mức độ phù hợp về y khoa và các tiêu chí ưu tiên công khai, không phân biệt tuổi, giới tính, dân tộc hay vùng miền.
Đáng chú ý, Bộ trưởng Y tế cho biết dự thảo sẽ tiếp tục được chỉnh lý để làm rõ quy định về sự đồng ý của gia đình trong trường hợp người chết não, chết tuần hoàn chưa đăng ký hiến nhưng gia đình có nguyện vọng hiến tặng.
Như vậy, đề xuất của đại biểu Nguyễn Lân Hiếu và phương án chỉnh lý của Bộ Y tế cùng tập trung vào việc bảo vệ người hiến, đặc biệt là trẻ em, đồng thời ngăn chặn nguy cơ mua bán, trục lợi từ hoạt động hiến ghép tạng. Tuy nhiên, cần phân biệt đây là các ý kiến đóng góp và nội dung trong dự thảo luật đang được hoàn thiện, chưa phải toàn bộ quy định pháp luật đã có hiệu lực.
