Top 5 sai lầm phổ biến khi theo dõi tỷ giá USD chợ đen mà người mới thường mắc phải

[Diệp Quỳnh]

Trong bối cảnh thị trường ngoại tệ tự do tại Việt Nam liên tục biến động, nhu cầu theo dõi tỷ giá USD chợ đen của người dân ngày càng tăng. Tuy nhiên, theo ghi nhận từ các chuyên gia phân tích dữ liệu, không ít người mới tiếp cận thị trường này thường mắc phải những sai lầm cơ bản, dẫn đến việc hiểu sai xu hướng hoặc đánh giá không chính xác mặt bằng giá.
Theo anh Nguyễn Mạnh Cường, người điều hành hệ thống theo dõi dữ liệu tỷ giá tại Tygiachoden.com, nguyên nhân chính đến từ việc người theo dõi chưa nắm rõ cách vận hành thực tế của thị trường ngoại tệ tự do.

Nhầm lẫn giữa giá tham khảo và giá giao dịch thực tế​

Sai lầm phổ biến nhất của người mới là cho rằng mức tỷ giá USD được đăng tải trên mạng chính là mức giá cố định có thể áp dụng tại mọi điểm thu đổi.
Theo anh Cường, đây là cách hiểu chưa đầy đủ về thị trường. Anh cho biết giá USD chợ đen trên thực tế:

• Biến động theo từng thời điểm trong ngày
• Phụ thuộc vào khối lượng giao dịch lớn hay nhỏ
• Chịu ảnh hưởng bởi nguồn cung tại từng khu vực và điểm thu đổi

“Cùng một thời điểm, giao dịch vài trăm USD và vài chục nghìn USD có thể được báo những mức giá khác nhau. Con số hiển thị trên mạng chỉ phản ánh mặt bằng chung, không phải giá giao dịch cuối cùng.” anh Cường phân tích.

Không phân biệt USD cũ và mới​

Một sai lầm khá phổ biến của người mới theo dõi tỷ giá USD chợ đen là cho rằng mọi tờ 100 USD đều có giá trị quy đổi như nhau, miễn là còn nguyên vẹn và đúng mệnh giá. Trên thực tế, cách hiểu này chưa phản ánh đúng cách vận hành của thị trường ngoại tệ tự do.

Tại các điểm thu đổi ngoại tệ, USD thường được phân loại dựa trên mẫu phát hành và tình trạng lưu thông của từng tờ tiền. Những tờ USD thuộc mẫu phát hành mới, thiết kế hiện đại, còn phẳng phiu, không gấp nếp hay trầy xước thường được đánh giá là dễ lưu thông lại và được ưu tiên thu đổi với mức giá cao hơn.

Mệnh giá 100 USD mẫu mới đang được lưu hành​

Ví dụ, trong cùng một ngày giao dịch, hai tờ 100 USD có thể được báo giá khác nhau. Một tờ USD mẫu mới, còn sắc nét, chưa qua lưu thông nhiều có thể được thu đổi ở mức giá sát với giá tham khảo trên thị trường. Trong khi đó, một tờ 100 USD khác dù cùng mệnh giá nhưng thuộc mẫu phát hành cũ, bị gấp mép hoặc nhăn nhẹ có thể bị trừ vài chục đến vài trăm đồng cho mỗi USD khi thu đổi.

Mệnh giá 100 USD mẫu cũ phát hành năm 1996​

Sự chênh lệch này xuất phát từ khả năng lưu thông lại của tờ tiền. Các điểm thu đổi thường phải tính đến việc họ có thể sử dụng lại tờ USD đó cho giao dịch tiếp theo hay không. Những tờ tiền đã lưu thông lâu, hình thức kém thường khó bán lại, khó gom số lượng lớn hoặc không đáp ứng yêu cầu của các giao dịch tiếp theo, nên giá thu đổi sẽ thấp hơn để bù đắp rủi ro.

Điều này cho thấy, trên thị trường ngoại tệ tự do, việc định giá USD không chỉ dựa vào mệnh giá in trên tờ tiền, mà còn phụ thuộc vào mức độ chấp nhận của thị trường đối với từng tờ USD cụ thể. Người theo dõi tỷ giá nếu chỉ nhìn vào con số mua – bán mà bỏ qua yếu tố mẫu tiền và tình trạng lưu thông rất dễ đánh giá sai mặt bằng giá thực tế.

Chỉ theo dõi tỷ giá từ một nguồn duy nhất​

Không ít người theo dõi tỷ giá USD chợ đen có thói quen chỉ tham khảo giá từ một điểm thu đổi quen thuộc hoặc một nguồn thông tin cố định.

Theo phân tích từ dữ liệu thị trường, USD chợ đen không tồn tại một mức giá thống nhất tuyệt đối. Tỷ giá có thể chênh lệch giữa:

• Các khu vực địa lý khác nhau
• Các thời điểm trong cùng một ngày
• Quy mô và đối tượng giao dịch

Biểu đồ tỷ giá USD/VND chợ đen 1 Tuần – 1 Năm​

Anh Nguyễn Mạnh Cường nhấn mạnh:
“Trong phân tích dữ liệu ngoại tệ, so sánh đa nguồn là nguyên tắc cốt lõi để loại bỏ nhiễu thông tin và nhận diện đúng biên độ dao động thực tế của thị trường. Việc chỉ nhìn vào một con số duy nhất rất dễ dẫn đến đánh giá sai xu hướng.”
Bỏ qua tác động của các yếu tố kinh tế vĩ mô
Một số người cho rằng tỷ giá USD chợ đen không liên quan đến chính sách tiền tệ hay các sự kiện kinh tế quốc tế. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng nhận định này chưa phản ánh đúng thực tế.
Theo anh Nguyễn Mạnh Cường, dù là thị trường tự do, tỷ giá USD vẫn chịu ảnh hưởng rõ rệt từ:

• Các quyết định lãi suất của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed)
• Biến động của đồng USD trên thị trường quốc tế
• Việc điều chỉnh tỷ giá trung tâm của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam

Những yếu tố này tác động nhanh đến tâm lý người nắm giữ ngoại tệ, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến giá USD chợ đen.
Coi nhẹ rủi ro pháp lý khi theo dõi và giao dịch ngoại tệ tự do
Sai lầm cuối cùng nhưng mang tính hệ thống là việc nhiều người theo dõi tỷ giá USD chợ đen chưa đánh giá đầy đủ các rủi ro pháp lý liên quan đến hoạt động ngoại tệ tự do.
Theo quy định hiện hành tại Việt Nam, việc mua bán, thu đổi ngoại tệ chỉ được phép thực hiện tại các tổ chức tín dụng và điểm thu đổi được Ngân hàng Nhà nước cấp phép. Trong khi đó, thị trường USD tự do tồn tại dưới nhiều hình thức không chính thức, với mức độ kiểm soát và minh bạch khác nhau giữa các khu vực.

Việc giao dịch USD tại các điểm không được cấp phép, đặc biệt với khối lượng lớn, có thể tiềm ẩn nhiều rủi ro, bao gồm:

• Nguy cơ vi phạm quy định về quản lý ngoại hối
• Rủi ro phát sinh tranh chấp khi xảy ra chênh lệch giá hoặc thay đổi thỏa thuận
• Các vấn đề liên quan đến an toàn cá nhân trong quá trình giao dịch

Không ít trường hợp người theo dõi tỷ giá chỉ tập trung vào mức giá mua – bán, mà bỏ qua bối cảnh pháp lý và điều kiện giao dịch thực tế, dẫn đến những hệ quả không mong muốn.
Các chuyên gia cho rằng, việc theo dõi tỷ giá USD chợ đen nên được hiểu đúng bản chất là hoạt động cập nhật thông tin thị trường và phân tích xu hướng, nhằm phục vụ mục đích tham khảo và đánh giá diễn biến kinh tế. Hoạt động này cần được phân biệt rõ ràng với hành vi giao dịch thực tế, vốn chịu sự điều chỉnh chặt chẽ của khung pháp lý hiện hành.
Theo dõi tỷ giá một cách tỉnh táo và đa chiều
Theo giới phân tích, việc theo dõi tỷ giá USD chợ đen hiệu quả đòi hỏi cách tiếp cận thận trọng và đa chiều, thay vì chỉ nhìn vào một con số mua - bán tại một thời điểm cụ thể.
Người theo dõi cần đặt diễn biến tỷ giá trong bối cảnh rộng hơn, bao gồm:

• Sự biến động của thị trường tài chính và tiền tệ quốc tế
• Chính sách điều hành tỷ giá trong nước
• Yếu tố tâm lý và cung – cầu trên thị trường ngoại tệ tự do

Việc nhận diện đúng những sai lầm phổ biến không chỉ giúp người mới tránh được cách hiểu sai lệch về thị trường, mà còn góp phần nâng cao khả năng phân tích, từ đó theo dõi diễn biến tỷ giá một cách chủ động, tỉnh táo và an toàn hơn.