Đoạn Video
Ảnh
Lê Nhã Linh
Thành viên nổi tiếng
Sau những tranh luận kéo dài về công trình tượng "Nữ thần Khai phóng" tại Khu đô thị E.City Tân Đức, xã Đức Hòa, tỉnh Tây Ninh, Tập đoàn Tân Tạo đã triển khai tháo dỡ từ ngày 28/6.
Công trình tượng "Nữ thần Khai phóng" tại Khu đô thị E.City Tân Đức trở thành tâm điểm chú ý sau khi hình ảnh được lan truyền trên mạng xã hội. Nhiều ý kiến cho rằng tổng thể tạo hình có nhiều nét tương đồng với Tượng Nữ thần Tự do của Mỹ, làm dấy lên những tranh luận về tính biểu tượng và sự phù hợp của công trình. Qua kiểm tra, cơ quan chức năng xác định chủ đầu tư là Công ty Cổ phần Đầu tư và Công nghiệp Tân Tạo đã xây dựng nhiều hạng mục tại khu vực dự án, công trình tượng đài chưa hoàn tất thủ tục đầu tư xây dựng, chưa được cấp giấy phép xây dựng và chưa có ý kiến của cơ quan quản lý nhà nước về văn hóa đối với quy mô cũng như sự cần thiết của công trình.
Nhìn vào câu chuyện tượng “Nữ thần Khai Phóng” ở Tây Ninh gây tranh cãi rồi bị dừng thi công/tháo dỡ, điều đáng nói không chỉ nằm ở một bức tượng “đẹp hay xấu”, mà là cách một công trình công cộng có thể đi từ ý tưởng đến khủng hoảng truyền thông chỉ trong thời gian rất ngắn.
Nếu nhìn thẳng vào vấn đề, có thể thấy sai sót không nằm ở một điểm duy nhất, mà là sự cộng dồn của cả thiết kế, bối cảnh và truyền thông.
Sai từ “ngôn ngữ thiết kế” - khi biểu tượng không còn rõ ràng
Một bức tượng mang tên “Nữ thần Khai Phóng” mặc định sẽ gợi liên tưởng đến tự do, khai mở, biểu tượng văn minh. Nhưng vấn đề là: khi hình khối và tỷ lệ không đủ rõ ràng để truyền tải thông điệp đó, công chúng sẽ không “đọc” được ý đồ nghệ thuật, mà chỉ nhìn thấy một hình ảnh gây tranh cãi về thẩm mỹ.
Ở các công trình mang tính biểu tượng, đặc biệt đặt trong không gian công cộng, thiết kế không chỉ cần “đúng ý tưởng” với người tạo ra nó, mà còn phải dễ hiểu với số đông. Khi khoảng cách giữa “ý đồ nghệ thuật” và “cảm nhận đại chúng” quá lớn, phản ứng tiêu cực gần như là điều khó tránh.
Sai ở bối cảnh - công trình công cộng không phải không gian riêng của nghệ sĩ
Một điểm rất quan trọng: đây không phải tác phẩm trưng bày trong gallery, mà là công trình nằm trong khu đô thị, nơi người dân và cộng đồng sẽ nhìn thấy mỗi ngày.
Với những công trình như vậy, yếu tố “cộng đồng chấp nhận” quan trọng không kém yếu tố sáng tạo.
Nếu chỉ đứng từ góc nhìn của người thiết kế hoặc chủ đầu tư, bỏ qua phản ứng xã hội tiềm năng, thì rủi ro bị phản ứng là rất cao.
Nói cách khác, sai không nằm ở việc “dám làm khác”, mà ở chỗ chưa lường trước được mức độ nhạy cảm của không gian công cộng.
Sai trong truyền thông - “để công chúng nhìn trước khi được chuẩn bị”
Một trong những nguyên nhân khiến vụ việc bùng nổ là cách công trình xuất hiện trên mạng xã hội.
Thay vì được giới thiệu đầy đủ về ý tưởng, quá trình thiết kế, thông điệp nghệ thuật… thì hình ảnh lại lan truyền trong trạng thái “chưa được giải thích”. Khi đó, công chúng tự diễn giải, so sánh, thậm chí chế giễu.
Trong truyền thông, đặc biệt với công trình dễ gây tranh luận, việc “để hình ảnh chạy trước câu chuyện” là một rủi ro lớn. Một khi narrative (câu chuyện) bị mất kiểm soát từ đầu, rất khó để kéo lại.
Sai trong quản trị rủi ro - phản ứng quá muộn
Điều đáng chú ý là phản ứng thường chỉ xuất hiện sau khi tranh cãi đã bùng lên mạnh.
Trong khi đó, với những dự án có yếu tố thẩm mỹ cao và dễ gây tranh luận, lẽ ra cần có: truyền thông giải thích sớm, tham vấn cộng đồng hoặc chuyên gia, hoặc ít nhất là kiểm soát hình ảnh trước khi lan truyền đại trà.
Khi mọi thứ chỉ được xử lý sau phản ứng dư luận, công trình đã rơi vào thế bị động.
Đây không chỉ là câu chuyện “đẹp – xấu”
Theo tôi, tranh cãi quanh tượng “Nữ thần Khai Phóng” không đơn thuần là chuyện thẩm mỹ. Nó phản ánh một khoảng trống quen thuộc trong nhiều dự án công cộng: giữa nghệ thuật và số đông, giữa ý tưởng và khả năng truyền tải, giữa sáng tạo và quản trị truyền thông.
Một công trình có thể có ý nghĩa với người thiết kế, nhưng nếu không “đi được vào nhận thức cộng đồng”, thì nó rất dễ trở thành một biểu tượng gây phản ứng ngược.
Và cuối cùng, câu chuyện không chỉ dừng lại ở một bức tượng bị tháo dỡ, mà là bài học về cách làm công trình công cộng trong thời đại mà một hình ảnh có thể lan truyền nhanh hơn mọi lời giải thích.
Công trình tượng "Nữ thần Khai phóng" tại Khu đô thị E.City Tân Đức trở thành tâm điểm chú ý sau khi hình ảnh được lan truyền trên mạng xã hội. Nhiều ý kiến cho rằng tổng thể tạo hình có nhiều nét tương đồng với Tượng Nữ thần Tự do của Mỹ, làm dấy lên những tranh luận về tính biểu tượng và sự phù hợp của công trình. Qua kiểm tra, cơ quan chức năng xác định chủ đầu tư là Công ty Cổ phần Đầu tư và Công nghiệp Tân Tạo đã xây dựng nhiều hạng mục tại khu vực dự án, công trình tượng đài chưa hoàn tất thủ tục đầu tư xây dựng, chưa được cấp giấy phép xây dựng và chưa có ý kiến của cơ quan quản lý nhà nước về văn hóa đối với quy mô cũng như sự cần thiết của công trình.
Nhìn vào câu chuyện tượng “Nữ thần Khai Phóng” ở Tây Ninh gây tranh cãi rồi bị dừng thi công/tháo dỡ, điều đáng nói không chỉ nằm ở một bức tượng “đẹp hay xấu”, mà là cách một công trình công cộng có thể đi từ ý tưởng đến khủng hoảng truyền thông chỉ trong thời gian rất ngắn.
Nếu nhìn thẳng vào vấn đề, có thể thấy sai sót không nằm ở một điểm duy nhất, mà là sự cộng dồn của cả thiết kế, bối cảnh và truyền thông.
Sai từ “ngôn ngữ thiết kế” - khi biểu tượng không còn rõ ràng
Một bức tượng mang tên “Nữ thần Khai Phóng” mặc định sẽ gợi liên tưởng đến tự do, khai mở, biểu tượng văn minh. Nhưng vấn đề là: khi hình khối và tỷ lệ không đủ rõ ràng để truyền tải thông điệp đó, công chúng sẽ không “đọc” được ý đồ nghệ thuật, mà chỉ nhìn thấy một hình ảnh gây tranh cãi về thẩm mỹ.
Ở các công trình mang tính biểu tượng, đặc biệt đặt trong không gian công cộng, thiết kế không chỉ cần “đúng ý tưởng” với người tạo ra nó, mà còn phải dễ hiểu với số đông. Khi khoảng cách giữa “ý đồ nghệ thuật” và “cảm nhận đại chúng” quá lớn, phản ứng tiêu cực gần như là điều khó tránh.
Sai ở bối cảnh - công trình công cộng không phải không gian riêng của nghệ sĩ
Một điểm rất quan trọng: đây không phải tác phẩm trưng bày trong gallery, mà là công trình nằm trong khu đô thị, nơi người dân và cộng đồng sẽ nhìn thấy mỗi ngày.
Với những công trình như vậy, yếu tố “cộng đồng chấp nhận” quan trọng không kém yếu tố sáng tạo.
Nếu chỉ đứng từ góc nhìn của người thiết kế hoặc chủ đầu tư, bỏ qua phản ứng xã hội tiềm năng, thì rủi ro bị phản ứng là rất cao.
Nói cách khác, sai không nằm ở việc “dám làm khác”, mà ở chỗ chưa lường trước được mức độ nhạy cảm của không gian công cộng.
Sai trong truyền thông - “để công chúng nhìn trước khi được chuẩn bị”
Một trong những nguyên nhân khiến vụ việc bùng nổ là cách công trình xuất hiện trên mạng xã hội.
Thay vì được giới thiệu đầy đủ về ý tưởng, quá trình thiết kế, thông điệp nghệ thuật… thì hình ảnh lại lan truyền trong trạng thái “chưa được giải thích”. Khi đó, công chúng tự diễn giải, so sánh, thậm chí chế giễu.
Trong truyền thông, đặc biệt với công trình dễ gây tranh luận, việc “để hình ảnh chạy trước câu chuyện” là một rủi ro lớn. Một khi narrative (câu chuyện) bị mất kiểm soát từ đầu, rất khó để kéo lại.
Sai trong quản trị rủi ro - phản ứng quá muộn
Điều đáng chú ý là phản ứng thường chỉ xuất hiện sau khi tranh cãi đã bùng lên mạnh.
Trong khi đó, với những dự án có yếu tố thẩm mỹ cao và dễ gây tranh luận, lẽ ra cần có: truyền thông giải thích sớm, tham vấn cộng đồng hoặc chuyên gia, hoặc ít nhất là kiểm soát hình ảnh trước khi lan truyền đại trà.
Khi mọi thứ chỉ được xử lý sau phản ứng dư luận, công trình đã rơi vào thế bị động.
Đây không chỉ là câu chuyện “đẹp – xấu”
Theo tôi, tranh cãi quanh tượng “Nữ thần Khai Phóng” không đơn thuần là chuyện thẩm mỹ. Nó phản ánh một khoảng trống quen thuộc trong nhiều dự án công cộng: giữa nghệ thuật và số đông, giữa ý tưởng và khả năng truyền tải, giữa sáng tạo và quản trị truyền thông.
Một công trình có thể có ý nghĩa với người thiết kế, nhưng nếu không “đi được vào nhận thức cộng đồng”, thì nó rất dễ trở thành một biểu tượng gây phản ứng ngược.
Và cuối cùng, câu chuyện không chỉ dừng lại ở một bức tượng bị tháo dỡ, mà là bài học về cách làm công trình công cộng trong thời đại mà một hình ảnh có thể lan truyền nhanh hơn mọi lời giải thích.
