Vì sao UEFA coi kế hoạch của FIFA là "bán linh hồn bóng đá"?

[Ánh Bình Minh]

Đề xuất thành lập công ty FIFA Forward Enterprise (FFE) của Chủ tịch FIFA Gianni Infantino không chỉ thất bại sau làn sóng phản đối mạnh mẽ, mà còn châm ngòi cho cuộc khủng hoảng hiếm thấy giữa FIFA và các liên đoàn thành viên. Đáng chú ý nhất là phản ứng quyết liệt từ Liên đoàn Bóng đá châu Âu (UEFA), khi Chủ tịch Aleksander Čeferin thẳng thừng tuyên bố kế hoạch này chẳng khác nào "bán linh hồn của bóng đá".

Đằng sau phát biểu gây chú ý đó là nỗi lo rằng World Cup – giải đấu danh giá nhất hành tinh – sẽ dần trở thành một tài sản tài chính, nơi lợi ích của các nhà đầu tư có thể lấn át những giá trị truyền thống của môn thể thao vua.

Toàn cảnh trận chung kết World Cup 2026 giữa Tây Ban Nha và Argentina​

FIFA muốn huy động 20 tỷ USD từ tài sản giá trị nhất

Theo kế hoạch được FIFA công bố, FIFA Forward Enterprise (FFE) sẽ là công ty con chịu trách nhiệm quản lý toàn bộ tài sản thương mại của FIFA, bao gồm quyền khai thác World Cup nam, World Cup nữ, FIFA Club World Cup và nhiều giải đấu quốc tế khác.

FIFA dự kiến bán khoảng 20% cổ phần của FFE cho các nhà đầu tư chiến lược, định giá doanh nghiệp ở mức khoảng 20 tỷ USD.

Chủ tịch Gianni Infantino cho rằng nguồn vốn này sẽ giúp tăng đáng kể ngân sách phát triển bóng đá toàn cầu. Theo đề xuất, mỗi liên đoàn thành viên có thể nhận mức hỗ trợ cao hơn nhiều so với hiện nay để đầu tư cho sân bãi, đào tạo trẻ và phát triển bóng đá cơ sở.

Về mặt tài chính, đây được xem là một thương vụ có thể tạo ra nguồn lực lớn chưa từng có cho FIFA. Tuy nhiên, điều khiến nhiều liên đoàn lo ngại không phải là số tiền, mà là cái giá phải trả để có được nguồn vốn đó.

Nỗi lo World Cup trở thành tài sản của các quỹ đầu tư

Theo UEFA, World Cup không chỉ là giải đấu mang lại doanh thu cho FIFA mà còn là tài sản chung của bóng đá thế giới.

Khi bán 20% cổ phần của công ty sở hữu quyền khai thác thương mại World Cup, FIFA đồng nghĩa với việc trao cho các nhà đầu tư quyền hưởng lợi từ doanh thu trong nhiều năm tới. Dù FIFA vẫn nắm quyền kiểm soát doanh nghiệp, các cổ đông mới chắc chắn sẽ kỳ vọng lợi nhuận ngày càng cao từ khoản đầu tư hàng tỷ USD.

Đó chính là điều UEFA lo ngại.

Khác với một liên đoàn thể thao hoạt động phi lợi nhuận, các quỹ đầu tư tư nhân luôn đặt mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận. Một khi đã trở thành cổ đông, họ sẽ có động lực thúc đẩy FIFA tạo ra nhiều doanh thu hơn từ World Cup và các giải đấu khác.

Theo nhiều chuyên gia thể thao châu Âu, điều này có thể khiến các quyết định trong tương lai bị chi phối nhiều hơn bởi yếu tố kinh doanh thay vì lợi ích của bóng đá.

Áp lực phải mở rộng World Cup để kiếm nhiều tiền hơn

Một trong những kịch bản được nhắc đến nhiều nhất là việc tiếp tục mở rộng quy mô các giải đấu.

World Cup đã tăng từ 32 lên 48 đội kể từ năm 2026. Tuy nhiên, nếu các nhà đầu tư muốn lợi nhuận cao hơn, FIFA có thể phải đối mặt với áp lực mở rộng thêm số đội tham dự, kéo dài thời gian tổ chức hoặc tăng số trận đấu nhằm bán thêm bản quyền truyền hình và quảng cáo.

Không chỉ World Cup, FIFA Club World Cup cũng có thể tiếp tục mở rộng, khiến lịch thi đấu vốn đã dày đặc của các cầu thủ trở nên quá tải.

Đây là điều UEFA nhiều năm qua luôn phản đối. Các giải vô địch quốc gia và UEFA Champions League vốn đã có lịch thi đấu kín đặc, trong khi các cầu thủ liên tục phải thi đấu ở cường độ cao, làm gia tăng nguy cơ chấn thương.

Nguy cơ quyết định vì lợi nhuận thay vì bóng đá

Theo UEFA, vấn đề lớn hơn nằm ở triết lý quản trị.

Nếu một doanh nghiệp có các cổ đông bên ngoài cùng kỳ vọng lợi nhuận hàng năm, FIFA sẽ phải cân nhắc yếu tố tài chính trong hầu hết các quyết định quan trọng, từ địa điểm tổ chức giải đấu, lịch thi đấu cho tới cách khai thác bản quyền truyền hình và thương mại.

Điều này có thể khiến những quốc gia có thị trường lớn, khả năng chi tiêu cao hoặc đem lại doanh thu quảng cáo tốt hơn được ưu tiên hơn trong quá trình tổ chức các giải đấu.

Theo Chủ tịch UEFA Aleksander Čeferin, bóng đá không thể được điều hành giống một doanh nghiệp niêm yết, nơi lợi ích của cổ đông trở thành mục tiêu cao nhất.

Đó là lý do ông tuyên bố World Cup "không phải tài sản để đem bán" và mô tả kế hoạch của FIFA là hành động "bán linh hồn của bóng đá".

Không chỉ UEFA phản đối

Sự phản đối không chỉ đến từ châu Âu.

Theo truyền thông quốc tế, nhiều liên đoàn thành viên khác cũng bày tỏ quan ngại về tính minh bạch của dự án. Một số tổ chức cho rằng FIFA chưa tham vấn đầy đủ các thành viên trước khi đưa ra đề xuất có ảnh hưởng lớn đến tương lai của bóng đá thế giới.

Đáng chú ý, Financial Times cho biết ngay trong nội bộ FIFA cũng xuất hiện nhiều ý kiến phản đối. Một số lãnh đạo cấp cao được cho là không đồng tình với kế hoạch FFE, trong khi một số cố vấn thân cận của ông Infantino đã rời vị trí trong giai đoạn dự án gây tranh cãi.

FIFA buộc phải lùi bước

Trước áp lực ngày càng lớn, FIFA cuối cùng đã quyết định rút lại kế hoạch thành lập FIFA Forward Enterprise.

Việc hủy bỏ đề án đồng nghĩa thương vụ được kỳ vọng định giá 20 tỷ USD không thể triển khai, đồng thời chấm dứt tham vọng xây dựng mô hình khai thác thương mại hoàn toàn mới cho các giải đấu của FIFA.

Dù vậy, cuộc tranh cãi đã để lại nhiều dấu hỏi về định hướng phát triển của bóng đá thế giới trong tương lai.

Trong nhiều năm qua, FIFA không ngừng mở rộng số lượng giải đấu và tìm kiếm các nguồn doanh thu mới. Trong khi đó, UEFA cùng nhiều liên đoàn quốc gia lại cho rằng sự phát triển của bóng đá cần đặt lợi ích thể thao lên trước lợi nhuận tài chính.

Chính sự khác biệt về quan điểm này đã khiến kế hoạch FFE trở thành một trong những cuộc đối đầu lớn nhất giữa FIFA và UEFA trong nhiều năm qua, đồng thời làm nổi bật câu hỏi đang được cả làng bóng đá đặt ra: World Cup nên tiếp tục là biểu tượng chung của bóng đá thế giới hay trở thành một tài sản để khai thác theo logic của thị trường vốn?