Đoạn Video
Ảnh
david.tuongpham✔
Thành viên nổi tiếng
Tại nhiều xã hội Đông Á, trong đó có chúng ta, câu chuyện cha mẹ già mất nhà ngay trên chính mảnh đất mình từng sở hữu đang trở thành một vấn đề khá nhức nhối khi số người già ngày càng tăng.
Câu chuyện thường bắt đầu giống nhau. Ở tuổi 60 đến 65, khi sức khỏe còn tốt, nhiều bậc cha mẹ quyết định sang tên toàn bộ quyền sở hữu nhà đất cho con, với suy nghĩ giúp con yên tâm lập nghiệp, tránh cảnh anh em tranh chấp sau này, hoặc tin rằng con cái sẽ luôn hiếu thảo và chăm sóc mình đến cuối đời.
Trước khi thủ tục sang tên hoàn tất, không khí gia đình thường rất ấm áp, các con thay nhau về thăm, chăm sóc bữa ăn giấc ngủ, thậm chí tranh nhau nhận phần chăm nom cha mẹ. Nhưng ngay sau khi sổ đỏ đổi chủ, mọi thứ có thể đảo chiều nhanh chóng, trách nhiệm phụng dưỡng bị đùn đẩy giữa các con, dâu rể viện đủ lý do để tránh mặt, thậm chí có trường hợp con cái mang nhà đi thế chấp vay nợ mà không hỏi ý kiến cha mẹ, đẩy người già vào cảnh sống nhờ chính ngôi nhà từng là tài sản của mình, hoặc mất chỗ ở.
Vấn đề nằm ở bản chất pháp lý của việc tặng cho. Một khi hợp đồng tặng cho nhà đất đã hoàn tất và được đăng ký sang tên, quyền sở hữu chính thức thuộc về người con, và về nguyên tắc, cha mẹ không thể đơn phương đòi lại tài sản chỉ vì con cái đối xử không tốt, trừ khi chứng minh được các tình tiết đặc biệt như con cái ngược đãi nghiêm trọng, không thực hiện nghĩa vụ nuôi dưỡng đã cam kết, hoặc hợp đồng tặng cho có ràng buộc điều kiện mà bên nhận vi phạm. Chính vì thiếu những ràng buộc pháp lý rõ ràng ngay từ đầu, nhiều vụ kiện của cha mẹ già kéo dài, tốn kém và không phải lúc nào cũng có kết quả như mong muốn, do tòa án phải cân nhắc giữa tình cảm gia đình và hiệu lực của một giao dịch dân sự đã hoàn tất.
Từ thực trạng này, một số khuyến nghị đã được đưa ra như chỉ tặng cho có điều kiện, thay vì sang tên vô điều kiện, với hợp đồng ghi rõ nghĩa vụ phụng dưỡng, chăm sóc y tế, hoặc quyền được tiếp tục cư trú của cha mẹ, để nếu bên nhận vi phạm, người tặng cho có quyền yêu cầu hủy hợp đồng theo đúng quy định pháp luật. Hai là giữ lại quyền cư trú suốt đời, bằng cách đăng ký quyền này riêng biệt với quyền sở hữu, để dù ai đứng tên sổ đỏ, cha mẹ vẫn có quyền ở lại đến cuối đời mà không bị ảnh hưởng bởi việc căn nhà bị thế chấp hay chuyển nhượng.
Một hướng khác được nhiều chuyên gia gợi ý là lập di chúc thay vì tặng cho khi còn sống, để quyền sở hữu chỉ chuyển giao sau khi cha mẹ qua đời, giúp họ giữ toàn quyền kiểm soát tài sản trong suốt phần đời còn lại và vẫn có thể điều chỉnh nếu hoàn cảnh gia đình thay đổi. Chia tài sản từng phần thay vì toàn bộ cũng là cách giúp cha mẹ không rơi vào thế bị động nếu một trong các con không thực hiện đúng cam kết. Và trước khi quyết định, nhiều chuyên gia khuyên cha mẹ nên tham khảo ý kiến luật sư hoặc công chứng viên, để lường trước rủi ro pháp lý thay vì đặt niềm tin hoàn toàn vào tình cảm gia đình trong một giao dịch có giá trị lớn và khó đảo ngược.
Những vụ việc thực tế phản ánh một khoảng trống trong nhận thức pháp lý của nhiều gia đình khi thực hiện các giao dịch mang tính tình cảm. Với người cao tuổi, việc chuẩn bị kỹ về mặt pháp lý trước khi sang tên tài sản không phải là biểu hiện của sự thiếu tin tưởng con cái, mà là cách để họ vẫn có một chỗ dựa an toàn, kể cả khi mọi việc không diễn ra như kỳ vọng.
Câu chuyện thường bắt đầu giống nhau. Ở tuổi 60 đến 65, khi sức khỏe còn tốt, nhiều bậc cha mẹ quyết định sang tên toàn bộ quyền sở hữu nhà đất cho con, với suy nghĩ giúp con yên tâm lập nghiệp, tránh cảnh anh em tranh chấp sau này, hoặc tin rằng con cái sẽ luôn hiếu thảo và chăm sóc mình đến cuối đời.
Trước khi thủ tục sang tên hoàn tất, không khí gia đình thường rất ấm áp, các con thay nhau về thăm, chăm sóc bữa ăn giấc ngủ, thậm chí tranh nhau nhận phần chăm nom cha mẹ. Nhưng ngay sau khi sổ đỏ đổi chủ, mọi thứ có thể đảo chiều nhanh chóng, trách nhiệm phụng dưỡng bị đùn đẩy giữa các con, dâu rể viện đủ lý do để tránh mặt, thậm chí có trường hợp con cái mang nhà đi thế chấp vay nợ mà không hỏi ý kiến cha mẹ, đẩy người già vào cảnh sống nhờ chính ngôi nhà từng là tài sản của mình, hoặc mất chỗ ở.
Vấn đề nằm ở bản chất pháp lý của việc tặng cho. Một khi hợp đồng tặng cho nhà đất đã hoàn tất và được đăng ký sang tên, quyền sở hữu chính thức thuộc về người con, và về nguyên tắc, cha mẹ không thể đơn phương đòi lại tài sản chỉ vì con cái đối xử không tốt, trừ khi chứng minh được các tình tiết đặc biệt như con cái ngược đãi nghiêm trọng, không thực hiện nghĩa vụ nuôi dưỡng đã cam kết, hoặc hợp đồng tặng cho có ràng buộc điều kiện mà bên nhận vi phạm. Chính vì thiếu những ràng buộc pháp lý rõ ràng ngay từ đầu, nhiều vụ kiện của cha mẹ già kéo dài, tốn kém và không phải lúc nào cũng có kết quả như mong muốn, do tòa án phải cân nhắc giữa tình cảm gia đình và hiệu lực của một giao dịch dân sự đã hoàn tất.
Từ thực trạng này, một số khuyến nghị đã được đưa ra như chỉ tặng cho có điều kiện, thay vì sang tên vô điều kiện, với hợp đồng ghi rõ nghĩa vụ phụng dưỡng, chăm sóc y tế, hoặc quyền được tiếp tục cư trú của cha mẹ, để nếu bên nhận vi phạm, người tặng cho có quyền yêu cầu hủy hợp đồng theo đúng quy định pháp luật. Hai là giữ lại quyền cư trú suốt đời, bằng cách đăng ký quyền này riêng biệt với quyền sở hữu, để dù ai đứng tên sổ đỏ, cha mẹ vẫn có quyền ở lại đến cuối đời mà không bị ảnh hưởng bởi việc căn nhà bị thế chấp hay chuyển nhượng.
Một hướng khác được nhiều chuyên gia gợi ý là lập di chúc thay vì tặng cho khi còn sống, để quyền sở hữu chỉ chuyển giao sau khi cha mẹ qua đời, giúp họ giữ toàn quyền kiểm soát tài sản trong suốt phần đời còn lại và vẫn có thể điều chỉnh nếu hoàn cảnh gia đình thay đổi. Chia tài sản từng phần thay vì toàn bộ cũng là cách giúp cha mẹ không rơi vào thế bị động nếu một trong các con không thực hiện đúng cam kết. Và trước khi quyết định, nhiều chuyên gia khuyên cha mẹ nên tham khảo ý kiến luật sư hoặc công chứng viên, để lường trước rủi ro pháp lý thay vì đặt niềm tin hoàn toàn vào tình cảm gia đình trong một giao dịch có giá trị lớn và khó đảo ngược.
Những vụ việc thực tế phản ánh một khoảng trống trong nhận thức pháp lý của nhiều gia đình khi thực hiện các giao dịch mang tính tình cảm. Với người cao tuổi, việc chuẩn bị kỹ về mặt pháp lý trước khi sang tên tài sản không phải là biểu hiện của sự thiếu tin tưởng con cái, mà là cách để họ vẫn có một chỗ dựa an toàn, kể cả khi mọi việc không diễn ra như kỳ vọng.
