Đoạn Video
Ảnh
AfterSixty✔
Thành viên nổi tiếng
Theo báo Vietnamnet và mọ số báo khác, trong ảnh trên là một ngôi mộ tổ khá lớn ở khu vực Đồng Đen (Hưng Nguyên, Nghệ An). Điều đáng nói là hiện chưa xác định được người nằm trong mộ là ai, nhưng cả họ Nguyễn và họ Phạm ở Hưng Nguyên, Nghệ An đều cho rằng đây là phần mộ của cụ tổ dòng họ mình.
Theo các bậc trưởng bối họ Nguyễn, căn cứ vào gia phả, tư liệu dòng họ và đạo sắc được dịch năm 1997, cụ tổ Nguyễn Dặm, quê xã Ước Lệ, nay thuộc xã Hưng Nguyên, được an táng tại khu vực Đồng Đen. Nhiều năm qua, con cháu họ Nguyễn vẫn đến thăm viếng, chăm sóc và hương khói.
Trong khi đó, họ Phạm cũng căn cứ vào gia phả và cho rằng cụ tổ Phạm Văn Minh, quê Phú Điền, xã Hưng Phú cũ, nay thuộc xã Lam Thành, từng đến dạy học, lập nghiệp tại làng Yên Nậu, xóm Hồng Hà, xã Hưng Thông cũ, nay thuộc xã Hưng Nguyên Nam, rồi được an táng tại khu vực Đồng Đen sau khi qua đời. Phần mộ này cũng đã được họ Phạm tu sửa nhiều lần.
Đến cuối năm 2025, họ Phạm phát hiện trong khuôn viên ngôi mộ xuất hiện thêm một bia đá ghi tên cụ tổ Nguyễn Dặm. Sự việc sau đó được phản ánh đến chính quyền địa phương. Tuy nhiên, hiện chưa đủ tư liệu để xác định chắc chắn ngôi mộ thuộc về dòng họ nào.
Phải nói đây là một câu chuyện mình thấy khó phân xử trắng đen nhất. Trong chuyện này, để chứng minh “mộ của họ Nguyễn” hay “mộ của họ Phạm” phải tìm xem bằng chứng lịch sử nào đáng tin cậy nhất. Gia phả và ký ức dòng họ đều đáng trân trọng, nhưng những thông tin được truyền qua nhiều thế hệ hoàn toàn có thể có sai lệch về tên người, địa danh hoặc vị trí phần mộ. Một tấm bia mới xuất hiện cũng cần được xác minh về nguồn gốc và thời điểm dựng, chứ bản thân nó chưa thể giải quyết câu chuyện.
Đặc biệt, hai dòng họ cùng nhận một ngôi mộ chưa chắc đã đồng nghĩa một bên nói đúng, một bên nói sai. Có thể một trong hai gia phả đã truyền sai vị trí qua nhiều thế hệ; cũng có thể tên gọi địa danh thay đổi theo thời gian. Thậm chí không thể loại trừ khả năng phần mộ từng được tu sửa, di chuyển hoặc dựng bia vào những thời điểm khác nhau.
Có ý kiến đề cập đến việc xét nghiệm ADN. Nhưng theo mình ngay cả cách này cũng không đơn giản. Muốn đối chiếu, phải có mẫu ADN của những hậu duệ phù hợp từ hai dòng họ. Ngôi mộ có thể đã tồn tại qua rất nhiều thế hệ, vậy phải xác định hậu duệ nào là người có quan hệ huyết thống đủ rõ để làm mẫu đối chứng? Chỉ cần việc xác định dòng dõi đã có những điểm chưa chắc chắn thì kết quả ADN cũng khó tự mình giải quyết toàn bộ câu chuyện.
Chưa kể còn một khía cạnh quan trọng khác là tâm linh. Đây là mộ tổ mà cả hai dòng họ đều coi trọng. Có lẽ không dễ để bất kỳ bên nào chấp nhận việc khai quật phần mộ, lấy mẫu hài cốt chỉ để tìm câu trả lời bằng xét nghiệm. Với nhiều gia đình, việc động đến mộ tổ không đơn thuần là một thao tác khoa học mà còn liên quan đến sự tôn kính đối với người đã khuất.
Theo mình, vì thế chuyện này càng không nên biến thành một cuộc tranh chấp xem “ai đúng, ai sai”. Hai dòng họ cùng nhận một ngôi mộ chưa chắc đã đồng nghĩa một bên nói đúng, một bên nói sai. Có thể một trong hai gia phả đã truyền sai vị trí qua nhiều thế hệ; cũng có thể tên gọi địa danh đã thay đổi theo thời gian. Thậm chí không thể loại trừ khả năng phần mộ từng được tu sửa, di chuyển hoặc dựng bia vào những thời điểm khác nhau.
Vì thế, mình nghĩ chuyện này càng cần bình tĩnh. Nếu chưa đủ chứng cứ thì cứ để các nhà nghiên cứu, chính quyền và những người am hiểu gia phả, Hán Nôm, lịch sử địa phương cùng đối chiếu. Một phần mộ tổ vốn là nơi để con cháu tưởng nhớ tiền nhân, không nên trở thành lý do để những người cùng quê, thậm chí có thể có quan hệ họ hàng từ rất xa xưa, vì chuyện chưa thể xác định mà nảy sinh xích mích, mâu thuẫn với nhau.
