Chung sống với chồng từ trước năm 1975 nhưng không đăng ký kết hôn, người phụ nữ 79 tuổi ở TPHCM vẫn được tòa án công nhận quan hệ hôn nhân thực tế. Khi phát hiện người chồng quá cố từng đăng ký kết hôn với một phụ nữ khác, bà quyết định khởi kiện và được tòa chấp nhận yêu cầu.
Một cuộc hôn nhân tưởng chừng chỉ còn là chuyện quá khứ lại trở thành vụ việc pháp lý đáng chú ý, đặt ra câu hỏi: Nếu hai người chung sống với nhau hàng chục năm nhưng không có giấy đăng ký kết hôn, liệu người vợ có được pháp luật bảo vệ khi chồng kết hôn với người khác?
Bà Nguyễn, 79 tuổi, ở TPHCM, đã yêu cầu tòa án hủy việc kết hôn giữa người chồng quá cố là ông Huỳnh với bà Lê, 69 tuổi. TAND TPHCM sau đó giữ nguyên quyết định chấp nhận yêu cầu của bà ở cấp sơ thẩm.
Chung sống từ trước năm 1975, có con chung nhưng không đăng ký kết hôn
Theo hồ sơ vụ việc, bà Nguyễn và ông Huỳnh chung sống với nhau từ trước năm 1975, có một người con chung hiện khoảng 50 tuổi.
Bà Nguyễn trình bày, do điều kiện chiến tranh, loạn lạc và những lý do khác, hai người không thể đăng ký kết hôn tại cơ quan có thẩm quyền. Tuy nhiên, quan hệ của họ được gia đình hai bên chứng kiến, thừa nhận. Hai người cùng chăm sóc nhau, nuôi dạy con và xây dựng gia đình trong nhiều năm.
Khoảng năm 2001-2002, bà Nguyễn chuyển sang sống cùng con trai để tiện hỗ trợ các con. Dù không còn ở chung nhà, bà và ông Huỳnh vẫn thường xuyên qua lại, chăm sóc nhau và không yêu cầu tòa án giải quyết ly hôn.
Mọi chuyện chỉ trở nên phức tạp khi bà Nguyễn phát hiện ông Huỳnh đã đăng ký kết hôn với bà Lê tại địa phương vào năm 2006.
Cho rằng cuộc hôn nhân sau xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của mình, năm 2023, bà Nguyễn yêu cầu tòa án tuyên hủy việc kết hôn giữa ông Huỳnh và bà Lê.
Người phụ nữ kết hôn sau nói gì?
Theo trình bày tại tòa, bà Lê cho biết đã yêu và chung sống với ông Huỳnh từ khoảng năm 1999. Đến năm 2006, hai người đăng ký kết hôn nhưng không có con chung.
Bà Lê không đồng ý với yêu cầu khởi kiện. Bà cho rằng mình không biết ông Huỳnh đã có quan hệ gia đình trước đó và người chồng từng nói với bà rằng ông chưa kết hôn với ai.
Theo quan điểm của bà Lê, việc đăng ký kết hôn đã được thực hiện nên bà tin mình là người vợ hợp pháp. Bà cũng cho rằng người yêu cầu hủy hôn nhân phải có nghĩa vụ chứng minh việc kết hôn trái pháp luật.
Đây chính là điểm khiến vụ việc trở nên phức tạp: một bên cho rằng mình đã duy trì quan hệ gia đình từ hàng chục năm trước, trong khi bên còn lại tin rằng cuộc hôn nhân được đăng ký hợp pháp và không biết về quan hệ trước đó của người chồng.
Vì sao không có giấy đăng ký kết hôn, bà cụ vẫn được pháp luật bảo vệ?
Cuối năm ngoái, TAND khu vực 8, TPHCM, đã chấp nhận yêu cầu của bà Nguyễn, tuyên hủy việc kết hôn trái pháp luật giữa ông Huỳnh và bà Lê. Bà Lê kháng cáo nhưng không được chấp nhận.
Theo nhận định của tòa án, việc bà Nguyễn và ông Huỳnh chung sống tuy không đăng ký kết hôn nhưng có nhiều căn cứ chứng minh quan hệ gia đình thực tế: hai người tổ chức bữa cơm ra mắt hai họ, được gia đình hai bên thừa nhận, có con chung và được hàng xóm biết rõ mối quan hệ.
Tòa án áp dụng các quy định liên quan đến hôn nhân thực tế, trong đó có Nghị quyết 35/2000/QH10, Thông tư liên tịch 01/2001 và Án lệ 53/2022/AL, để xác định quan hệ giữa bà Nguyễn và ông Huỳnh được pháp luật công nhận là hôn nhân thực tế.
Vì vậy, tại thời điểm đăng ký kết hôn với bà Lê, ông Huỳnh vẫn có quan hệ hôn nhân với bà Nguyễn. Việc kết hôn sau đó vi phạm quy định cấm người đang có vợ hoặc có chồng kết hôn với người khác.
Tòa án cũng giải thích rằng, việc một người không có giấy đăng ký kết hôn không đồng nghĩa chắc chắn người đó chưa từng có quan hệ hôn nhân được pháp luật công nhận.
Bài học pháp lý từ một vụ kiện sau khi người chồng qua đời
Vụ việc cho thấy giấy đăng ký kết hôn là giấy tờ quan trọng, nhưng trong một số trường hợp lịch sử, quan hệ hôn nhân thực tế vẫn có thể được pháp luật công nhận nếu đáp ứng các điều kiện và có đủ căn cứ chứng minh.
Điều đáng chú ý là người chồng đã qua đời nhưng những vấn đề pháp lý liên quan đến quan hệ hôn nhân vẫn có thể được đưa ra tòa giải quyết khi có yêu cầu hợp pháp. Việc xác định quan hệ hôn nhân có thể ảnh hưởng đến quyền, lợi ích của những người liên quan, bao gồm cả các vấn đề tài sản và thừa kế nếu phát sinh tranh chấp.
Tuy nhiên, cần phân biệt rõ: việc hủy cuộc hôn nhân sau không tự động quyết định toàn bộ quyền thừa kế hay phân chia tài sản. Những vấn đề này phải được xem xét căn cứ vào hồ sơ, yêu cầu cụ thể và quy định pháp luật áp dụng.
Từ câu chuyện của cụ bà 79 tuổi, có thể thấy những mối quan hệ gia đình hình thành từ nhiều thập niên trước đôi khi vẫn để lại hệ quả pháp lý rất lâu sau đó. Khi quyền lợi bị ảnh hưởng, điều quan trọng là thu thập chứng cứ về quá trình chung sống, con chung, sự thừa nhận của gia đình và cộng đồng, đồng thời tìm đến cơ quan có thẩm quyền để được giải quyết.
Một cuộc hôn nhân có thể kết thúc khi một người qua đời, nhưng những câu hỏi về tư cách vợ chồng và quyền lợi pháp lý đôi khi vẫn chưa khép lại.
Lưu ý: Tên các đương sự trong bài đã được thay đổi theo thông tin báo chí.
Một cuộc hôn nhân tưởng chừng chỉ còn là chuyện quá khứ lại trở thành vụ việc pháp lý đáng chú ý, đặt ra câu hỏi: Nếu hai người chung sống với nhau hàng chục năm nhưng không có giấy đăng ký kết hôn, liệu người vợ có được pháp luật bảo vệ khi chồng kết hôn với người khác?
Bà Nguyễn, 79 tuổi, ở TPHCM, đã yêu cầu tòa án hủy việc kết hôn giữa người chồng quá cố là ông Huỳnh với bà Lê, 69 tuổi. TAND TPHCM sau đó giữ nguyên quyết định chấp nhận yêu cầu của bà ở cấp sơ thẩm.
Chung sống từ trước năm 1975, có con chung nhưng không đăng ký kết hôn
Theo hồ sơ vụ việc, bà Nguyễn và ông Huỳnh chung sống với nhau từ trước năm 1975, có một người con chung hiện khoảng 50 tuổi.
Bà Nguyễn trình bày, do điều kiện chiến tranh, loạn lạc và những lý do khác, hai người không thể đăng ký kết hôn tại cơ quan có thẩm quyền. Tuy nhiên, quan hệ của họ được gia đình hai bên chứng kiến, thừa nhận. Hai người cùng chăm sóc nhau, nuôi dạy con và xây dựng gia đình trong nhiều năm.
Khoảng năm 2001-2002, bà Nguyễn chuyển sang sống cùng con trai để tiện hỗ trợ các con. Dù không còn ở chung nhà, bà và ông Huỳnh vẫn thường xuyên qua lại, chăm sóc nhau và không yêu cầu tòa án giải quyết ly hôn.
Mọi chuyện chỉ trở nên phức tạp khi bà Nguyễn phát hiện ông Huỳnh đã đăng ký kết hôn với bà Lê tại địa phương vào năm 2006.
Cho rằng cuộc hôn nhân sau xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của mình, năm 2023, bà Nguyễn yêu cầu tòa án tuyên hủy việc kết hôn giữa ông Huỳnh và bà Lê.
Người phụ nữ kết hôn sau nói gì?
Theo trình bày tại tòa, bà Lê cho biết đã yêu và chung sống với ông Huỳnh từ khoảng năm 1999. Đến năm 2006, hai người đăng ký kết hôn nhưng không có con chung.
Bà Lê không đồng ý với yêu cầu khởi kiện. Bà cho rằng mình không biết ông Huỳnh đã có quan hệ gia đình trước đó và người chồng từng nói với bà rằng ông chưa kết hôn với ai.
Theo quan điểm của bà Lê, việc đăng ký kết hôn đã được thực hiện nên bà tin mình là người vợ hợp pháp. Bà cũng cho rằng người yêu cầu hủy hôn nhân phải có nghĩa vụ chứng minh việc kết hôn trái pháp luật.
Đây chính là điểm khiến vụ việc trở nên phức tạp: một bên cho rằng mình đã duy trì quan hệ gia đình từ hàng chục năm trước, trong khi bên còn lại tin rằng cuộc hôn nhân được đăng ký hợp pháp và không biết về quan hệ trước đó của người chồng.
Vì sao không có giấy đăng ký kết hôn, bà cụ vẫn được pháp luật bảo vệ?
Cuối năm ngoái, TAND khu vực 8, TPHCM, đã chấp nhận yêu cầu của bà Nguyễn, tuyên hủy việc kết hôn trái pháp luật giữa ông Huỳnh và bà Lê. Bà Lê kháng cáo nhưng không được chấp nhận.
Theo nhận định của tòa án, việc bà Nguyễn và ông Huỳnh chung sống tuy không đăng ký kết hôn nhưng có nhiều căn cứ chứng minh quan hệ gia đình thực tế: hai người tổ chức bữa cơm ra mắt hai họ, được gia đình hai bên thừa nhận, có con chung và được hàng xóm biết rõ mối quan hệ.
Tòa án áp dụng các quy định liên quan đến hôn nhân thực tế, trong đó có Nghị quyết 35/2000/QH10, Thông tư liên tịch 01/2001 và Án lệ 53/2022/AL, để xác định quan hệ giữa bà Nguyễn và ông Huỳnh được pháp luật công nhận là hôn nhân thực tế.
Vì vậy, tại thời điểm đăng ký kết hôn với bà Lê, ông Huỳnh vẫn có quan hệ hôn nhân với bà Nguyễn. Việc kết hôn sau đó vi phạm quy định cấm người đang có vợ hoặc có chồng kết hôn với người khác.
Tòa án cũng giải thích rằng, việc một người không có giấy đăng ký kết hôn không đồng nghĩa chắc chắn người đó chưa từng có quan hệ hôn nhân được pháp luật công nhận.
Bài học pháp lý từ một vụ kiện sau khi người chồng qua đời
Vụ việc cho thấy giấy đăng ký kết hôn là giấy tờ quan trọng, nhưng trong một số trường hợp lịch sử, quan hệ hôn nhân thực tế vẫn có thể được pháp luật công nhận nếu đáp ứng các điều kiện và có đủ căn cứ chứng minh.
Điều đáng chú ý là người chồng đã qua đời nhưng những vấn đề pháp lý liên quan đến quan hệ hôn nhân vẫn có thể được đưa ra tòa giải quyết khi có yêu cầu hợp pháp. Việc xác định quan hệ hôn nhân có thể ảnh hưởng đến quyền, lợi ích của những người liên quan, bao gồm cả các vấn đề tài sản và thừa kế nếu phát sinh tranh chấp.
Tuy nhiên, cần phân biệt rõ: việc hủy cuộc hôn nhân sau không tự động quyết định toàn bộ quyền thừa kế hay phân chia tài sản. Những vấn đề này phải được xem xét căn cứ vào hồ sơ, yêu cầu cụ thể và quy định pháp luật áp dụng.
Từ câu chuyện của cụ bà 79 tuổi, có thể thấy những mối quan hệ gia đình hình thành từ nhiều thập niên trước đôi khi vẫn để lại hệ quả pháp lý rất lâu sau đó. Khi quyền lợi bị ảnh hưởng, điều quan trọng là thu thập chứng cứ về quá trình chung sống, con chung, sự thừa nhận của gia đình và cộng đồng, đồng thời tìm đến cơ quan có thẩm quyền để được giải quyết.
Một cuộc hôn nhân có thể kết thúc khi một người qua đời, nhưng những câu hỏi về tư cách vợ chồng và quyền lợi pháp lý đôi khi vẫn chưa khép lại.
Lưu ý: Tên các đương sự trong bài đã được thay đổi theo thông tin báo chí.
