Chuyện lạ ngoại giao: Bắc Kinh "đổi tên" ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio hợp pháp hóa việc nhập cảnh vào Trung Quốc

[Lê Nhã Linh]

Theo nhiều hãng truyền thông quốc tế, Trung Quốc được cho là đã thay đổi cách phiên âm tên của Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio bằng tiếng Trung để mở đường cho chuyến thăm Bắc Kinh cùng Tổng thống Donald Trump trong khuôn khổ cuộc gặp Mỹ - Trung đang thu hút sự chú ý toàn cầu.

Dù vẫn nằm trong danh sách trừng phạt của Bắc Kinh, ông Rubio vẫn xuất hiện trong phái đoàn Mỹ tới Trung Quốc. Nhiều nhà quan sát coi đây là dấu hiệu cho thấy hai bên đang tìm cách tháo gỡ các rào cản ngoại giao vốn tồn tại từ nhiều năm qua.

Khi còn là thượng nghị sĩ Mỹ, ông Rubio từng nhiều lần chỉ trích Trung Quốc liên quan tới vấn đề nhân quyền, đặc biệt là các chính sách tại Xinjiang và Hong Kong. Đáp lại, Bắc Kinh đã áp lệnh trừng phạt ông hai lần vào năm 2020, trong đó được cho là có cả lệnh cấm nhập cảnh.

Theo các nguồn như The Guardian, Reuters, Channel News Asia và The Straits Times, trước thời điểm ông Rubio trở thành Ngoại trưởng Mỹ đầu năm 2025, truyền thông và các cơ quan chính thức Trung Quốc bắt đầu dùng một cách viết khác cho âm “Ru” trong họ “Rubio”. Một số nhà ngoại giao nhận định việc thay đổi chữ Hán này có thể giúp Bắc Kinh tránh phải áp dụng trực tiếp lệnh cấm đối với phiên bản tên cũ từng xuất hiện trong hồ sơ trừng phạt.

Năm ngoái, khi được hỏi về sự thay đổi này, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Mao Ning cho biết bà “chưa để ý nhưng sẽ tìm hiểu”, đồng thời nói rằng tên tiếng Anh của ông Rubio mới là yếu tố quan trọng.

Giới phân tích cho rằng việc một nhân vật phương Tây có nhiều cách phiên âm tiếng Trung không phải chuyện hiếm, do việc chuyển tên nước ngoài sang chữ Hán vốn không có chuẩn tuyệt đối thống nhất. Ngay cả ông Trump cũng đang được gọi bằng hai cách khác nhau trong tiếng Trung là “Telangpu” và “Chuanpu”.

Tổng thống Trump cùng đoàn tháp tùng đã tới Bắc Kinh để hội đàm với Chủ tịch Xi Jinping về nhiều vấn đề quan trọng như thương mại, trí tuệ nhân tạo, Taiwan và tình hình Iran.

Ông Rubio, người Mỹ gốc Cuba, từng đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy các đạo luật trừng phạt Trung Quốc liên quan đến cộng đồng người Duy Ngô Nhĩ, đồng thời thường xuyên phản đối việc Bắc Kinh siết chặt kiểm soát Hong Kong. Trong phiên điều trần phê chuẩn chức Ngoại trưởng, ông từng gọi Trung Quốc là “đối thủ chưa từng có tiền lệ” của Mỹ.

Tuy nhiên, kể từ khi nhậm chức, ông Rubio được cho là tập trung nhiều hơn vào định hướng đối ngoại của chính quyền Trump và ít nhấn mạnh công khai tới các vấn đề nhân quyền như trước.

Việc ông Rubio đặt chân tới Trung Quốc trong khi vẫn chịu lệnh trừng phạt khiến ông trở thành Ngoại trưởng Mỹ đương nhiệm đầu tiên rơi vào tình huống đặc biệt này.

Một số chuyên gia nhận định động thái đổi cách viết tên có thể được xem là một “giải pháp kỹ thuật ngoại giao” nhằm tạo không gian linh hoạt cho quan hệ song phương. Trong khi đó, TRT World đánh giá đây là bước đi hiếm thấy và có thể đã được thông qua ở cấp cao trong hệ thống ngoại giao Trung Quốc.

Dù vậy, phía Trung Quốc chưa chính thức xác nhận việc đổi cách phiên âm tên ông Rubio nhằm né lệnh trừng phạt. Đại sứ quán Trung Quốc tại Mỹ chỉ cho biết các biện pháp trước đây nhắm vào những phát ngôn và hành động của ông Rubio khi còn là thượng nghị sĩ, mà không đề cập trực tiếp tới vai trò Ngoại trưởng hiện nay.