Đoạn Video
Ảnh
Wandering Earth
Thành viên nổi tiếng
Đọc đề nghị luận xã hội trong đề thi Ngữ văn vào lớp 10 Hà Nội năm nay, tôi khá bất ngờ với cách đặt vấn đề: "Xã hội hiện đại cần nhiều hơn sự gắn kết nhưng một số bạn trẻ lại đang dần mất đi sự kết nối với cuộc sống xung quanh mình".
Thoạt nhìn, đây là một chủ đề quen thuộc, mang tính giáo dục và rất thời sự. Tuy nhiên, càng đọc kỹ, tôi càng thấy có một điểm đáng bàn.
Đề dùng cụm "một số bạn trẻ", tức là đã rất thận trọng trong khẳng định đây là hiện tượng của thiểu số. Nhưng "một số" đó là ai? Nếu hiểu theo nghĩa thông thường của từ "kết nối", nhóm đang mất kết nối có lẽ là những bạn trẻ không có điện thoại, không có internet. Nhưng cách hiểu này lại mâu thuẫn ngay với thực tế: người lớn đang kêu gọi trẻ em giảm thời gian dùng thiết bị điện tử, tức là việc ít kết nối mạng không bị xem là điều tiêu cực, thậm chí còn được khuyến khích. Không thể vừa kêu gọi trẻ giảm dùng điện thoại, vừa coi việc ít kết nối là vấn đề đáng lo ngại.
Theo tôi người ra đề hẳn không có ý đó. Ý tứ có lẽ là một số bạn trẻ đang kết nối quá nhiều trên mạng đến mức mất dần sự gắn kết thực sự với những người xung quanh. Đây là một lo ngại hoàn toàn có cơ sở. Một người có thể tham gia hàng chục nhóm chat nhưng hiếm khi trò chuyện sâu với người thân. Một học sinh có thể sở hữu hàng nghìn người theo dõi trên mạng xã hội nhưng vẫn cảm thấy cô đơn. Họ không thiếu kết nối, họ thiếu những mối quan hệ có chiều sâu để tạo thành sự gắn kết.
Nhưng nếu đó là điều muốn nói, thì đề bài lại đang diễn đạt ngược. Đáng lẽ nên là nghịch lý kết nối nhiều nhưng lại mất dần sự gắn kết, các mối quan hệ ngày càng trở nên hời hợt. Hai khái niệm này không phải một. Kết nối là sự liên lạc, là đường dây được thiết lập. Gắn kết là chất lượng của mối quan hệ, là chiều sâu và sự gần gũi thực sự. Một người có thể kết nối với cả thế giới mà vẫn không gắn kết với ai.
Tuy nhiên, nói thêm đề có câu "mất dần kết nối với cuộc sống xung quanh". Nếu hiểu theo nghĩa đen, "cuộc sống xung quanh" là thực tại vật lý, là những người và sự việc diễn ra ngay trước mắt. Khi đó, "mất kết nối với cuộc sống xung quanh" gần với nghĩa một người đang tách rời khỏi thực tại, chìm vào thế giới số đến mức thờ ơ với những gì đang xảy ra quanh mình. Đây là một hiện tượng có thật và đáng lo ngại. Nhưng nói "kết nối" ở đây thực ra đang muốn nói đến "gắn kết" (vì người ta vẫn tiếp xúc, gặp gỡ, giao lưu). Nếu đề thi kiểu xã hội cần sự gắn kết nhưng vì Internet, công nghệ một số người đang mất dần sự gắn kết thì dễ hiểu hơn.
Nhưng có lẽ đề thi phải hack não, bắt phải đọc kỹ hiểu sâu hơn chăng?
Dẫu vậy, điểm tích cực của đề là đã mở ra không gian để học sinh tự suy nghĩ và phản biện. Một bài làm tốt không nhất thiết phải đồng tình hoàn toàn với nhận định ban đầu. Học sinh hoàn toàn có thể lập luận rằng công nghệ đang giúp con người kết nối nhiều hơn bao giờ hết, nhưng đồng thời cũng đặt ra thách thức trong việc duy trì những mối quan hệ sâu sắc và bền vững.
Bởi nghịch lý của thời đại số không phải là con người đang mất kết nối. Nghịch lý nằm ở chỗ chúng ta có thể kết nối với cả thế giới chỉ trong vài giây, nhưng đôi khi lại khó tạo dựng được một sự gắn kết thực sự với những người ở ngay bên cạnh mình.
Thoạt nhìn, đây là một chủ đề quen thuộc, mang tính giáo dục và rất thời sự. Tuy nhiên, càng đọc kỹ, tôi càng thấy có một điểm đáng bàn.
Đề dùng cụm "một số bạn trẻ", tức là đã rất thận trọng trong khẳng định đây là hiện tượng của thiểu số. Nhưng "một số" đó là ai? Nếu hiểu theo nghĩa thông thường của từ "kết nối", nhóm đang mất kết nối có lẽ là những bạn trẻ không có điện thoại, không có internet. Nhưng cách hiểu này lại mâu thuẫn ngay với thực tế: người lớn đang kêu gọi trẻ em giảm thời gian dùng thiết bị điện tử, tức là việc ít kết nối mạng không bị xem là điều tiêu cực, thậm chí còn được khuyến khích. Không thể vừa kêu gọi trẻ giảm dùng điện thoại, vừa coi việc ít kết nối là vấn đề đáng lo ngại.
Theo tôi người ra đề hẳn không có ý đó. Ý tứ có lẽ là một số bạn trẻ đang kết nối quá nhiều trên mạng đến mức mất dần sự gắn kết thực sự với những người xung quanh. Đây là một lo ngại hoàn toàn có cơ sở. Một người có thể tham gia hàng chục nhóm chat nhưng hiếm khi trò chuyện sâu với người thân. Một học sinh có thể sở hữu hàng nghìn người theo dõi trên mạng xã hội nhưng vẫn cảm thấy cô đơn. Họ không thiếu kết nối, họ thiếu những mối quan hệ có chiều sâu để tạo thành sự gắn kết.
Nhưng nếu đó là điều muốn nói, thì đề bài lại đang diễn đạt ngược. Đáng lẽ nên là nghịch lý kết nối nhiều nhưng lại mất dần sự gắn kết, các mối quan hệ ngày càng trở nên hời hợt. Hai khái niệm này không phải một. Kết nối là sự liên lạc, là đường dây được thiết lập. Gắn kết là chất lượng của mối quan hệ, là chiều sâu và sự gần gũi thực sự. Một người có thể kết nối với cả thế giới mà vẫn không gắn kết với ai.
Tuy nhiên, nói thêm đề có câu "mất dần kết nối với cuộc sống xung quanh". Nếu hiểu theo nghĩa đen, "cuộc sống xung quanh" là thực tại vật lý, là những người và sự việc diễn ra ngay trước mắt. Khi đó, "mất kết nối với cuộc sống xung quanh" gần với nghĩa một người đang tách rời khỏi thực tại, chìm vào thế giới số đến mức thờ ơ với những gì đang xảy ra quanh mình. Đây là một hiện tượng có thật và đáng lo ngại. Nhưng nói "kết nối" ở đây thực ra đang muốn nói đến "gắn kết" (vì người ta vẫn tiếp xúc, gặp gỡ, giao lưu). Nếu đề thi kiểu xã hội cần sự gắn kết nhưng vì Internet, công nghệ một số người đang mất dần sự gắn kết thì dễ hiểu hơn.
Nhưng có lẽ đề thi phải hack não, bắt phải đọc kỹ hiểu sâu hơn chăng?
Dẫu vậy, điểm tích cực của đề là đã mở ra không gian để học sinh tự suy nghĩ và phản biện. Một bài làm tốt không nhất thiết phải đồng tình hoàn toàn với nhận định ban đầu. Học sinh hoàn toàn có thể lập luận rằng công nghệ đang giúp con người kết nối nhiều hơn bao giờ hết, nhưng đồng thời cũng đặt ra thách thức trong việc duy trì những mối quan hệ sâu sắc và bền vững.
Bởi nghịch lý của thời đại số không phải là con người đang mất kết nối. Nghịch lý nằm ở chỗ chúng ta có thể kết nối với cả thế giới chỉ trong vài giây, nhưng đôi khi lại khó tạo dựng được một sự gắn kết thực sự với những người ở ngay bên cạnh mình.
