Học tiếng Anh từ lớp 1, nhưng đừng để đến lớp 10 vẫn “mất gốc”

[Thanh Hải Lucky]

Trong nhiều bài viết trước đây, tôi từng nói về một nghịch lý: rất nhiều gia đình cho con học tiếng Anh từ nhỏ, tốn không ít tiền cho trung tâm, gia sư, luyện thi vào lớp 10, luyện thi đại học..., nhưng cuối cùng con vẫn không sử dụng được tiếng Anh đúng nghĩa.

Điều này không phải là nhận xét mang tính cảm tính.

Ngay trong tuần qua, tôi đã tư vấn cho nhiều học sinh lớp 7, 8, 9 và 10 đang rơi vào tình trạng “mất gốc” tiếng Anh. Điểm chung trong câu chuyện của các gia đình khiến tôi thực sự suy nghĩ.

Phụ huynh gần như đều nói: “Cháu đã học thêm tiếng Anh ở nhiều nơi rồi, điểm trên lớp vẫn 7-8 điểm, nhưng khi làm bài kiểm tra lại sai những lỗi ngữ pháp rất cơ bản. Đặc biệt, cháu gần như không nói được và viết vài câu tiếng Anh cũng rất khó.”

Vậy câu hỏi đặt ra là: Nếu một đứa trẻ đã học tiếng Anh nhiều năm, học thêm nhiều nơi mà vẫn không thể sử dụng những kiến thức cơ bản, chúng ta đang dạy tiếng Anh để làm gì?

Đừng nhầm điểm tiếng Anh với năng lực tiếng Anh
Đây có lẽ là điều phụ huynh cần nhìn lại đầu tiên.

Một học sinh đạt 7-8 điểm tiếng Anh trên lớp chưa chắc đã có năng lực sử dụng tiếng Anh tương ứng.

Các em có thể nhớ dạng bài, nhận diện cấu trúc, học thuộc công thức và làm được những câu hỏi quen thuộc. Nhưng khi đề bài thay đổi một chút, khi phải tự đặt một câu, viết một đoạn ngắn hoặc đơn giản là trả lời một câu hỏi bằng tiếng Anh, các em lại lúng túng.

Điểm số có thể cho biết một đứa trẻ làm bài thi tốt đến đâu, nhưng chưa chắc cho biết đứa trẻ sử dụng tiếng Anh tốt đến đâu.

Đây chính là khoảng cách mà chúng ta cần nhìn thẳng.

Vì sao học nhiều mà vẫn mất gốc?
Không phải cứ học nhiều là sẽ giỏi.

Nếu phương pháp học chủ yếu là học từ vựng để kiểm tra, học ngữ pháp để làm bài, luyện đề để tăng điểm, thì học sinh rất dễ rơi vào tình trạng “biết tiếng Anh trên giấy nhưng không biết sử dụng tiếng Anh trong đời sống”.

Đáng lo hơn, khi mất gốc, nhiều gia đình lại tiếp tục chọn giải pháp quen thuộc: cho con học thêm.

Học không hiệu quả → học thêm.
Điểm chưa cao → học thêm.
Sợ mất gốc → học thêm.
Thi vào lớp 10 → học thêm.
Thi đại học → tiếp tục luyện thi.

Cứ như vậy, phụ huynh bỏ thêm tiền, học sinh bỏ thêm thời gian, nhưng vấn đề cốt lõi là cách học và cách đánh giá chưa được giải quyết.

Vì thế, đề xuất đưa tiếng Anh thành môn bắt buộc từ lớp 1 cần được nhìn ở một góc khác
Tôi không phản đối việc trẻ học tiếng Anh từ lớp 1. Ngược lại, nếu được tổ chức đúng, việc tiếp xúc với ngoại ngữ từ sớm là một lợi thế.

Nhưng bắt buộc học từ lớp 1 không có nghĩa là bắt buộc trẻ phải học theo cách của những lớp cuối cấp.

Trẻ nhỏ cần được nghe, nói, chơi, hát, giao tiếp và hình thành phản xạ ngôn ngữ. Không nên biến tiếng Anh thành một cuộc chạy đua điểm số ngay từ những năm đầu tiểu học.

Nếu chúng ta vẫn giữ cách dạy nặng ngữ pháp, học thuộc từ vựng, làm bài tập và luyện đề, thì việc đưa tiếng Anh xuống lớp 1 có nguy cơ chỉ làm một điều: kéo dài thêm nhiều năm của một cách học chưa thực sự hiệu quả.

Đừng để “bắt buộc học tiếng Anh” biến thành “bắt buộc học thêm tiếng Anh”
Đây là điều tôi cho rằng ngành giáo dục cần đặc biệt lưu ý.

Nếu tiếng Anh đã trở thành môn học bắt buộc, nhà trường phải đủ khả năng giúp phần lớn học sinh xây dựng nền tảng ngay trên lớp.

Không thể để một đứa trẻ muốn học tốt tiếng Anh thì gia đình phải tiếp tục trả thêm tiền cho trung tâm, gia sư hoặc các khóa học bên ngoài.

Bởi nếu vậy, gánh nặng không nằm ở việc học tiếng Anh, mà nằm ở việc gia đình phải mua thêm một cơ hội học tiếng Anh tốt cho con.

Và khi đó, khoảng cách giữa những đứa trẻ có điều kiện và những đứa trẻ không có điều kiện sẽ càng lớn.

Điều cần thay đổi không phải là số năm học, mà là kết quả cuối cùng
Tôi cho rằng, nếu đã xác định tiếng Anh là năng lực thiết yếu và bắt buộc từ lớp 1, chúng ta nên đặt ra một câu hỏi rất đơn giản:

Sau 12 năm học, học sinh có sử dụng được tiếng Anh hay không?

Không phải bao nhiêu điểm.

Không phải bao nhiêu chứng chỉ.

Không phải đã học bao nhiêu trung tâm.

Mà là các em có thể nghe hiểu một đoạn hội thoại đơn giản, nói được điều mình muốn nói, viết được một đoạn văn cơ bản và sử dụng tiếng Anh để tiếp cận tri thức hay không.

Nếu câu trả lời là có, đó mới là thành công.

Còn nếu học sinh học tiếng Anh từ lớp 1, đến lớp 9 vẫn “mất gốc”, điểm trên lớp 7-8 nhưng không nói nổi một câu, viết vài câu cũng sai những lỗi cơ bản, thì chúng ta cần dừng lại để hỏi: vấn đề nằm ở học sinh, ở phụ huynh hay ở chính cách chúng ta đang dạy và đánh giá tiếng Anh?

Đừng chỉ đưa tiếng Anh vào thời khóa biểu từ lớp 1. Hãy đưa năng lực sử dụng tiếng Anh thực sự vào lớp học.

Bởi mục tiêu cuối cùng của 12 năm học tiếng Anh không phải để một đứa trẻ làm đúng một bài kiểm tra, mà là để em có thể tự tin mở lời và bước ra thế giới bằng chính ngôn ngữ mình đã được học.

Muốn học sinh học tốt tiếng Anh thì giáo viên phải truyền động lực giúp học sinh yêu thích học tiếng Anh