Đoạn Video
Ảnh
Cả ngày hôm nay tôi đi mua sách giáo khoa lớp 9 cho con. Sở dĩ tôi không đặt mua sách giáo khoa theo nhà trường bởi có một số cuốn sách tôi đã thu thập được, số còn lại không nhiều nên tôi sẽ mua thêm để tránh lãng phí. Thế nhưng hai hôm nay nghỉ lễ, tôi đi mua sách giáo khoa cho con mà không đủ. Tất cả sách có thể mua được là sách bài tập, còn sách giáo khoa thì không còn. Các nhà sách đều không trả lời được khi nào có sách. Ơ, tại sao thế? Theo thông tin tôi đọc được các báo thì nhà xuất bản giáo dục đã in, phát hành 225 triệu bản sách giáo khoa rồi cơ mà? Mới đây, trả lời trên báo Vietnamnet, đại diện Nhà xuất bản Giáo dục giải thích thiếu sách giáo khoa hiện nay không phải do NXB Giáo dục Việt Nam in không đủ, mà chủ yếu do khâu đăng ký và phân phối bị gián đoạn, đặc biệt tại TPHCM.
Nguyên nhân chính là trong tháng 5 và 6, nhiều trường được yêu cầu tạm dừng đặt SGK để chờ chủ trương cấp sách miễn phí. Đến ngày 14/8 TPHCM mới có kế hoạch triển khai, khiến các trường dồn đơn đặt hàng vào sát năm học. Trong khi đó, phụ huynh vẫn tự đi mua sách cho con, tạo ra “nhu cầu kép” trong thời gian rất ngắn. Vì vậy xảy ra tình trạng thiếu sách cục bộ tại một số cửa hàng và phụ huynh phải xếp hàng, dù tổng nguồn cung SGK trên toàn hệ thống không thiếu.
Với góc độ là phụ huynh đi khắp các nhà sách ở Hà Nội để gom đủ sách giáo khoa lớp 9 mà không đủ thì tôi thấy lập luận của NXB có lý ở khâu phân phối, nhưng chưa thực sự thuyết phục nếu dùng để giải thích toàn bộ chuyện phụ huynh không mua được sách. Bởi vì: dù miễn phí, phân phối qua kênh nhà trường hay phụ huynh tự mua thì số học sinh cần SGK đâu có thay đổi đáng kể? (chỉ có nhiều hơn vì nhiều gia đình mua thêm bản sách cho con học ở nhà, để con đỡ phải mang sách trên lớp về).
Số lượng học sinh từng khối hoàn toàn có thể dự báo từ trước. Năm nay lại thống nhất sử dụng bộ Kết nối tri thức với cuộc sống trên toàn quốc, tức nhu cầu đối với từng đầu sách càng có cơ sở để tính toán. Việc miễn phí chỉ thay đổi người trả tiền và cách sách đến tay học sinh, chứ không làm một triệu học sinh hôm nay bỗng trở thành 1,2 triệu học sinh vào tháng sau.
Ngay cả vấn đề sợ in thừa cũng khó giải thích hoàn toàn. SGK không phải mặt hàng chỉ sử dụng trong một mùa rồi bỏ. Nếu chương trình và bộ sách tiếp tục được sử dụng trong năm sau, một lượng sách dự phòng hợp lý vẫn có thể tiếp tục tiêu thụ. Trong khi đó, NXB cũng cho biết đang chuẩn bị in thêm hàng triệu bản để dự phòng, tức bản thân đơn vị cũng thừa nhận cần có một lượng cung vượt trên số đăng ký ban đầu.
Hơn nữa tình trạng phụ huynh khó tìm mua một số đầu sách không chỉ được phản ánh ở TPHCM. Nếu tại Hà Nội cũng xảy ra tình trạng tương tự thì nguyên nhân chờ chính sách miễn phí SGK của TPHCM càng không thể giải thích cho toàn bộ vấn đề. Khi tổng số sách được khẳng định là đủ nhưng phụ huynh ở các thành phố lớn vẫn không mua được sách mình cần, khiến tôi băn khoăn là liệu việc in hàng trăm triệu bản sách giáo khoa như vậy có phải là áp lực lớn với Nhà xuất bản Giáo dục không? Nếu để các nhà xuất bản đủ năng lực cùng "chia lửa", tham gia in và phát hành SGK thì liệu có thiếu sách giáo khoa không?
Tất nhiên, thêm nhà xuất bản không đồng nghĩa tự động giải quyết được vấn đề, bởi SGK còn liên quan đến bản quyền, tiêu chuẩn chất lượng, giá bán và trách nhiệm bảo đảm cung ứng thống nhất. Nhưng khi phụ huynh được thông báo “tổng thể không thiếu sách” mà thực tế vẫn phải chạy nhiều nơi tìm mua từng cuốn cho con trước ngày khai giảng, thì ít nhất cũng đáng đặt câu hỏi liệu cách tổ chức cung ứng hiện nay đã thực sự tối ưu hay chưa?
Với phụ huynh, điều họ cần rất đơn giản: đến năm học, ra cửa hàng là mua được đúng bộ sách cho con. Nếu điều đó chưa làm được, rõ ràng chuỗi cung ứng vẫn còn vấn đề cần được giải thích và khắc phục.
Nguyên nhân chính là trong tháng 5 và 6, nhiều trường được yêu cầu tạm dừng đặt SGK để chờ chủ trương cấp sách miễn phí. Đến ngày 14/8 TPHCM mới có kế hoạch triển khai, khiến các trường dồn đơn đặt hàng vào sát năm học. Trong khi đó, phụ huynh vẫn tự đi mua sách cho con, tạo ra “nhu cầu kép” trong thời gian rất ngắn. Vì vậy xảy ra tình trạng thiếu sách cục bộ tại một số cửa hàng và phụ huynh phải xếp hàng, dù tổng nguồn cung SGK trên toàn hệ thống không thiếu.
Với góc độ là phụ huynh đi khắp các nhà sách ở Hà Nội để gom đủ sách giáo khoa lớp 9 mà không đủ thì tôi thấy lập luận của NXB có lý ở khâu phân phối, nhưng chưa thực sự thuyết phục nếu dùng để giải thích toàn bộ chuyện phụ huynh không mua được sách. Bởi vì: dù miễn phí, phân phối qua kênh nhà trường hay phụ huynh tự mua thì số học sinh cần SGK đâu có thay đổi đáng kể? (chỉ có nhiều hơn vì nhiều gia đình mua thêm bản sách cho con học ở nhà, để con đỡ phải mang sách trên lớp về).
Bộ sách phân phối qua kênh trường học của lớp con tôi cũng chưa được phát đủ, phải ghi nợ.
Số lượng học sinh từng khối hoàn toàn có thể dự báo từ trước. Năm nay lại thống nhất sử dụng bộ Kết nối tri thức với cuộc sống trên toàn quốc, tức nhu cầu đối với từng đầu sách càng có cơ sở để tính toán. Việc miễn phí chỉ thay đổi người trả tiền và cách sách đến tay học sinh, chứ không làm một triệu học sinh hôm nay bỗng trở thành 1,2 triệu học sinh vào tháng sau.
Ngay cả vấn đề sợ in thừa cũng khó giải thích hoàn toàn. SGK không phải mặt hàng chỉ sử dụng trong một mùa rồi bỏ. Nếu chương trình và bộ sách tiếp tục được sử dụng trong năm sau, một lượng sách dự phòng hợp lý vẫn có thể tiếp tục tiêu thụ. Trong khi đó, NXB cũng cho biết đang chuẩn bị in thêm hàng triệu bản để dự phòng, tức bản thân đơn vị cũng thừa nhận cần có một lượng cung vượt trên số đăng ký ban đầu.
Hơn nữa tình trạng phụ huynh khó tìm mua một số đầu sách không chỉ được phản ánh ở TPHCM. Nếu tại Hà Nội cũng xảy ra tình trạng tương tự thì nguyên nhân chờ chính sách miễn phí SGK của TPHCM càng không thể giải thích cho toàn bộ vấn đề. Khi tổng số sách được khẳng định là đủ nhưng phụ huynh ở các thành phố lớn vẫn không mua được sách mình cần, khiến tôi băn khoăn là liệu việc in hàng trăm triệu bản sách giáo khoa như vậy có phải là áp lực lớn với Nhà xuất bản Giáo dục không? Nếu để các nhà xuất bản đủ năng lực cùng "chia lửa", tham gia in và phát hành SGK thì liệu có thiếu sách giáo khoa không?
Tất nhiên, thêm nhà xuất bản không đồng nghĩa tự động giải quyết được vấn đề, bởi SGK còn liên quan đến bản quyền, tiêu chuẩn chất lượng, giá bán và trách nhiệm bảo đảm cung ứng thống nhất. Nhưng khi phụ huynh được thông báo “tổng thể không thiếu sách” mà thực tế vẫn phải chạy nhiều nơi tìm mua từng cuốn cho con trước ngày khai giảng, thì ít nhất cũng đáng đặt câu hỏi liệu cách tổ chức cung ứng hiện nay đã thực sự tối ưu hay chưa?
Với phụ huynh, điều họ cần rất đơn giản: đến năm học, ra cửa hàng là mua được đúng bộ sách cho con. Nếu điều đó chưa làm được, rõ ràng chuỗi cung ứng vẫn còn vấn đề cần được giải thích và khắc phục.
