Kiêng kỵ ngày mùng 1 Tết: những điều nên tránh và cách hiểu cho đúng

[Diệp Quỳnh✔]

Các kiêng kỵ ngày mùng 1 Tết phổ biến nhất gồm không quét nhà, đổ rác, không cho vay hay đòi nợ, không cho lửa và nước, không cãi nhau, khóc lóc, không làm vỡ đồ và không mặc đồ đen trắng. Tất cả xuất phát từ quan niệm ngày đầu năm định vận cả năm. Mùng 1 Tết Đinh Mùi rơi vào thứ Bảy 6/2/2027, ngày Bính Thìn. Có một chi tiết trùng hợp: lời Bành Tổ bách kỵ cho ngày Thìn là "bất khóc khấp", tức kiêng khóc lóc, đúng với tục kiêng của ông bà.

Mùng 1 Tết kiêng gì?​

Mùng 1 Tết kiêng những việc gợi đến mất mát, xung đột hoặc tang tóc. Quét nhà, đổ rác bị coi là đẩy tài lộc ra ngoài. Cho vay, cho lửa, cho nước là cho đi may mắn. Cãi nhau, khóc lóc, làm vỡ bát đĩa, mặc đồ đen trắng thì gợi chuyện không lành.

Ngoài nhóm trên, nhiều nhà còn tránh cắt tóc, giặt giũ, ngủ đến trưa và nói lời xui xẻo trong ngày đầu năm. Mỗi tục có cách giải thích riêng, không nhất thiết nhà nào cũng giữ đủ. Danh sách việc nên và không nên làm, kèm lý do của từng tục, có trong bài kiêng kỵ ngày mùng 1 Tết trên LICH.

Vì sao kiêng quét nhà, đổ rác ngày mùng 1?​

Tục kiêng quét nhà ngày đầu năm thường được giải thích bằng một truyện trong Sưu thần ký, một lái buôn được Thủy thần tặng nàng hầu Như Nguyệt nên giàu có. Ngày đầu năm, ông đánh nàng, nàng trốn vào đống rác và bị đổ đi. Từ đó vận may mất hết.

Tục kiêng quét nhà, đổ rác kéo dài trong ba ngày Tết đầu. Nhà nào cần sạch thì quét dồn rác vào một góc, gom lại, đến mùng 4 mới mang đi. Cách làm này giữ được cả nếp nhà lẫn vệ sinh.

Kiêng cho vay, cho lửa, cho nước và làm vỡ đồ​

Ngày mùng 1, người ta tránh để tiền, lửa, nước rời khỏi nhà mình. Lửa màu đỏ tượng trưng cho may mắn nên kiêng cho lửa người khác. Nước ví với tài lộc, như câu chúc quen thuộc "tiền vào như nước".

Chuyện tiền bạc cũng vậy, vay mượn đầu năm bị coi là mở đầu một năm hao hụt. Khoản nợ nào cần trả thì nên thu xếp trước giao thừa. Làm vỡ bát đĩa, gương soi bị xem là điềm đổ vỡ, nên ngày này cả nhà rửa bát cẩn thận hơn thường lệ.

Kiêng cãi nhau, khóc lóc và mặc đồ đen trắng​

Ba ngày Tết, cả nhà cố giữ hòa khí, trẻ con không khóc lóc, người lớn không quát mắng để không khí cả năm luôn hòa thuận. Đồ màu đen và trắng bị tránh vì gợi đến tang tóc. Áo màu tươi là lựa chọn an toàn cho ngày đầu năm.

Năm 2027, tục kiêng khóc lóc trùng với lời Bành Tổ của chính ngày mùng 1. Trang ngày 6/2/2027 ghi: "Bất khóc khấp tất chủ trọng tang", nghĩa là ngày Thìn kiêng khóc lóc. Vế còn lại cho can Bính là "Bất tu táo tất kiến hỏa ương", kiêng sửa bếp, lưu ý nhà có tang trong ba năm thường không đi xông đất nhà người khác ngày đầu năm.

Giờ xuất hành, hướng xuất hành mùng 1 Tết 2027​

Mùng 1 Tết Đinh Mùi là ngày Kim Quỹ hoàng đạo, có 6 giờ tốt: Dần (3 đến 5 giờ), Thìn (7 đến 9 giờ), Tỵ (9 đến 11 giờ), Thân (15 đến 17 giờ), Dậu (17 đến 19 giờ), Hợi (21 đến 23 giờ). Theo cách xem xuất hành, đây là ngày Đường Phong, thuận cho đi xa và cầu tài.

Hướng Hỷ Thần là Tây Nam. Trang ngày ghi Tài Thần ở Chính Đông nhưng Hạc Thần, hướng cần tránh, cũng ở Chính Đông, nên ai kỹ tính sẽ chọn đi về Tây Nam. Ngày Thìn xung với tuổi Tuất, nên nhà chọn người xông đất có thể tránh tuổi này. Muốn so mùng 1 Tết các năm sau, có thể đổi ngày trên một trang âm dương lịch tính theo giờ Việt Nam: Tết Mậu Thân rơi vào thứ Tư 26/1/2028, Tết Kỷ Dậu vào thứ Ba 13/2/2029.

Nên hiểu các điều kiêng kỵ ngày Tết thế nào?​

Phần lớn tục kiêng ngày mùng 1 là cách người xưa giữ cho ngày đầu năm êm ấm, hơn là luật lệ bắt buộc. Một bài viết trên Tạp chí Tòa án nhân dân ngày 18/2/2026 gọi các điều kiêng này là "biểu tượng tâm lý hơn là ranh giới cứng nhắc", nên hiểu đúng để ứng xử linh hoạt.

Theo hướng đó, mỗi tục kiêng đều có cách giữ hợp với nếp sống bây giờ. Trả nợ trước Tết thay cho kiêng đòi nợ. Quét dồn rác vào góc thay cho để nhà bẩn. Việc nên làm sáng mùng 1 cũng đơn giản: dậy sớm, mặc áo sáng màu, mở cửa đón năm mới, chúc Tết ông bà và đi lễ chùa. Với người đang bệnh, việc cần thiết như tắm rửa, đi khám vẫn nên làm như ngày thường.