Đoạn Video
Ảnh
Lê Nhã Linh✔
Thành viên nổi tiếng
Việc Nguyễn Đức Anh được đưa trở lại hiện trường, diễn lại từng hành vi trong vụ án khiến 3 người trong một gia đình tử vong, một người bị thương không chỉ nhằm dựng lại những gì đã xảy ra. Đây là một bước quan trọng để cơ quan tố tụng kiểm tra lời khai của bị can có phù hợp với hiện trường, dấu vết, vật chứng và các tài liệu đã thu thập hay không.
Ngày 10/9, Viện Kiểm sát nhân dân TP Đồng Nai phối hợp với Cơ quan CSĐT Công an TP Đồng Nai tổ chức thực nghiệm điều tra vụ án xảy ra rạng sáng 3/9 tại xã Bình Minh. Nguyễn Đức Anh, bị can trong vụ án, được trích xuất đến hiện trường để diễn lại các hành vi theo lời khai.
Buổi thực nghiệm được chia thành 12 phân cảnh. Từ việc điều khiển xe máy đến phía sau nhà, đi bộ qua đường, trèo tường rào, trụ cột, mái tôn, tiếp cận ban công, mở cửa đột nhập vào nhà cho đến các diễn biến bên trong căn nhà đều được dựng lại. Những tình huống nguy hiểm như trèo, di chuyển trên mái tôn được bố trí người đóng thế để bảo đảm an toàn.
Điều đáng chú ý là ở cuối chuỗi hành vi, Đức Anh còn diễn lại việc nhặt lưỡi dao bị gãy, ném ra khu vực sân phơi, sau đó vào nhà vệ sinh rửa tay, chân rồi lấy khăn và quần áo để lau. Những chi tiết tưởng như nhỏ này có thể trở thành một phần quan trọng trong việc đối chiếu lời khai với dấu vết và vật chứng.
Không phải để “diễn lại cho có”
Theo Điều 204 Bộ luật Tố tụng hình sự, cơ quan điều tra có thể thực nghiệm điều tra để kiểm tra, xác minh những tài liệu, tình tiết có ý nghĩa đối với việc giải quyết vụ án. Việc thực nghiệm có thể bao gồm dựng lại hiện trường, diễn lại hành vi, tình huống hoặc những tình tiết khác của một sự việc.
Nói đơn giản, nếu lời khai là câu chuyện mà bị can kể lại, thì thực nghiệm điều tra là cách cơ quan tố tụng kiểm tra xem câu chuyện đó có thể xảy ra trong thực tế như thế nào.
Một người có thể khai rằng mình đã đi từ vị trí A đến vị trí B, trèo qua một bức tường, di chuyển trên mái nhà rồi vào một căn phòng. Nhưng khi đưa chính người đó trở lại hiện trường, điều tra viên có thể kiểm tra được khoảng cách, hướng di chuyển, vị trí đứng, khả năng quan sát, cách tiếp cận và trình tự các hành động.
Nếu những gì diễn ra phù hợp với dấu vết và các chứng cứ khác, lời khai có thêm cơ sở để được kiểm chứng. Ngược lại, nếu lời khai không phù hợp với điều kiện thực tế, đó cũng là một dấu hiệu để cơ quan điều tra tiếp tục làm rõ.
Vì sao vụ Nguyễn Đức Anh phải dựng lại tới 12 phân cảnh?
Vụ án tại xã Bình Minh có nhiều vị trí và hành vi nối tiếp nhau. Theo thông tin từ cơ quan tố tụng, Nguyễn Đức Anh không đơn giản xuất hiện tại căn nhà rồi xảy ra án mạng, mà lời khai liên quan đến cả quá trình tiếp cận, đột nhập và di chuyển trong khu vực nhà nạn nhân.
Trong thực nghiệm, bị can được yêu cầu lần lượt diễn lại việc đi xe máy đến phía sau nhà, tiếp cận khu vực hàng rào, trèo qua tường, trụ cột và mái tôn. Khi một lối vào không thể thực hiện vì cửa bị khóa, các cán bộ điều tra tiếp tục kiểm tra hướng di chuyển khác mà bị can khai đã thực hiện.
Việc chia thành nhiều phân cảnh giúp cơ quan điều tra không chỉ xem xét “có xảy ra hay không”, mà còn kiểm tra trình tự xảy ra như thế nào.
Chẳng hạn, nếu bị can khai đã đi theo một hướng nhất định nhưng địa hình thực tế không cho phép thực hiện hành vi đó, lời khai cần được xem xét lại. Nếu vị trí, khoảng cách, dấu vết và hướng di chuyển phù hợp, kết quả thực nghiệm sẽ góp thêm căn cứ cho việc đánh giá lời khai.
Một trong những mục tiêu quan trọng là kiểm tra tính phù hợp của lời khai
Trong các vụ án đặc biệt nghiêm trọng, lời khai của bị can là một nguồn thông tin quan trọng nhưng không phải căn cứ duy nhất để cơ quan tố tụng kết luận vụ án.
Thực nghiệm điều tra giúp đặt lời khai vào điều kiện thực tế.
Trong vụ án này, Kiểm sát viên kiểm sát từng phân cảnh, trong đó có vị trí, hướng di chuyển, khoảng cách và cách thức sử dụng các vật mô phỏng. Các nội dung được đối chiếu với lời khai, dấu vết, vật chứng và tài liệu đã thu thập.
Đây chính là điểm quan trọng nhất của hoạt động thực nghiệm.
Nếu một tình tiết được khai nhận nhưng không thể tái hiện trong điều kiện khách quan, cơ quan điều tra phải tìm nguyên nhân. Có thể lời khai chưa chính xác, có thể bị can nhớ sai, hoặc cũng có thể còn một tình tiết khác chưa được làm rõ.
Ngược lại, khi lời khai có thể tái hiện phù hợp với hiện trường và các chứng cứ độc lập khác, cơ quan tố tụng có thêm cơ sở đánh giá diễn biến mà bị can trình bày.
Vì sao phải dùng búp bê, người đóng thế thay vì nạn nhân?
Một chi tiết dễ gây chú ý trong vụ án là cơ quan chức năng sử dụng búp bê thay thế nạn nhân và người đóng thế trong những phân cảnh cần thiết.
Đây không phải là việc “diễn lại vụ án” theo nghĩa thông thường. Mục đích là tạo ra điều kiện tương đối tương ứng để kiểm tra vị trí, khoảng cách, hướng tác động và trình tự hành vi mà không gây nguy hiểm hoặc xâm phạm đến người tham gia.
Pháp luật cũng đặt ra giới hạn rất rõ: Điều 204 Bộ luật Tố tụng hình sự nghiêm cấm việc thực nghiệm điều tra xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, tài sản của người tham gia và người khác.
Vì vậy, với những hành vi nguy hiểm như trèo trên mái tôn, cơ quan điều tra có thể bố trí người đóng thế. Trong những tình huống liên quan đến vị trí của nạn nhân, búp bê hoặc vật mô phỏng có thể được sử dụng để kiểm tra các yếu tố cần thiết.
Vì sao Viện kiểm sát phải trực tiếp kiểm sát?
Thực nghiệm điều tra không phải hoạt động nội bộ chỉ của cơ quan công an.
Theo Điều 204, trước khi thực nghiệm, Điều tra viên phải thông báo cho Viện kiểm sát cùng cấp về thời gian, địa điểm. Kiểm sát viên phải có mặt để kiểm sát việc thực nghiệm; nếu vắng mặt thì phải ghi rõ trong biên bản. Điều tra viên là người chủ trì và việc thực nghiệm phải có người chứng kiến.
Trong vụ án tại Đồng Nai, Kiểm sát viên trực tiếp theo dõi từng nội dung thực nghiệm. Luật sư bào chữa, người làm chứng, người chứng kiến và những người đóng thế cũng tham gia theo kế hoạch.
Cách tổ chức này nhằm bảo đảm kết quả thực nghiệm được ghi nhận khách quan, có kiểm sát và có giá trị trong quá trình giải quyết vụ án.
Tại sao phải đo đạc, chụp ảnh, ghi hình và vẽ sơ đồ?
Một lời khai bằng lời có thể được diễn đạt theo nhiều cách khác nhau. Nhưng một sơ đồ hiện trường, khoảng cách đo được, hình ảnh, video và biên bản thực nghiệm sẽ giúp ghi nhận kết quả một cách cụ thể hơn.
Điều 204 quy định khi thực nghiệm điều tra phải đo đạc, chụp ảnh, ghi hình, vẽ sơ đồ và ghi rõ kết quả vào biên bản.
Vì vậy, sau các phân cảnh tại Đồng Nai, cơ quan chức năng tiến hành vẽ sơ đồ, chụp ảnh và lập biên bản ghi nhận kết quả cùng những tình tiết phát sinh.
Những tài liệu này sau đó có thể được đặt cạnh các chứng cứ khác để đánh giá toàn bộ vụ án.
Thực nghiệm điều tra không đồng nghĩa với việc vụ án đã được “chốt” mọi tình tiết
Một điểm cần hiểu đúng là việc Nguyễn Đức Anh diễn lại các hành vi không có nghĩa mọi lời khai của bị can đã được cơ quan tố tụng xác nhận là sự thật.
Ngược lại, bản chất của hoạt động này chính là kiểm tra và xác minh.
Theo thông tin được công bố, Nguyễn Đức Anh bị khởi tố, tạm giam để điều tra về các tội “Giết người” và “Sử dụng trái phép vũ khí quân dụng”. Cơ quan điều tra xác định vụ án bắt nguồn từ mâu thuẫn tình cảm giữa Đức Anh và một cô gái, sau đó Đức Anh tìm cách tiếp cận nhà cô gái nhưng không thành và tiếp tục di chuyển sang nhà gia đình anh N.V.Q.
Theo lời khai được báo chí dẫn lại, Đức Anh không có mâu thuẫn với gia đình các nạn nhân. Cơ quan điều tra vì thế cần làm rõ toàn bộ chuỗi hành vi, động cơ và diễn biến dẫn tới việc người đàn ông này tấn công gia đình anh Q.
Thực nghiệm điều tra là một trong những công cụ giúp cơ quan tố tụng kiểm tra những lời khai đó trong mối tương quan với hiện trường và chứng cứ khách quan.
“Một lần diễn lại” để kiểm tra cả chuỗi sự việc
Nhìn từ vụ án Nguyễn Đức Anh, có thể thấy thực nghiệm điều tra không đơn giản là đưa bị can trở lại nơi xảy ra vụ án.
Đó là quá trình kiểm tra từng hành động, từng vị trí, từng khoảng cách và từng mối liên hệ giữa các tình tiết.
Từ việc một người tiếp cận căn nhà bằng cách nào, đi vào từ đâu, di chuyển qua những vị trí nào, đến việc một vật được sử dụng hoặc vứt ở đâu sau đó, mỗi chi tiết đều có thể được đặt cạnh dấu vết và chứng cứ đã thu thập.
Bởi vậy, việc thực nghiệm điều tra trong những vụ án đặc biệt nghiêm trọng như vụ 3 mẹ con tử vong ở Đồng Nai có ý nghĩa quan trọng: giúp cơ quan tiến hành tố tụng kiểm tra lời khai bằng điều kiện thực tế, phát hiện những điểm phù hợp hoặc mâu thuẫn, đồng thời bổ sung căn cứ để đánh giá toàn diện diễn biến vụ án.
Và cũng vì mục đích đó, pháp luật không coi thực nghiệm điều tra là một màn “diễn lại vụ án”, mà là một hoạt động tố tụng có quy trình, có kiểm sát và phải được ghi nhận bằng các tài liệu, hình ảnh, sơ đồ và biên bản theo quy định.
Ngày 10/9, Viện Kiểm sát nhân dân TP Đồng Nai phối hợp với Cơ quan CSĐT Công an TP Đồng Nai tổ chức thực nghiệm điều tra vụ án xảy ra rạng sáng 3/9 tại xã Bình Minh. Nguyễn Đức Anh, bị can trong vụ án, được trích xuất đến hiện trường để diễn lại các hành vi theo lời khai.
Buổi thực nghiệm được chia thành 12 phân cảnh. Từ việc điều khiển xe máy đến phía sau nhà, đi bộ qua đường, trèo tường rào, trụ cột, mái tôn, tiếp cận ban công, mở cửa đột nhập vào nhà cho đến các diễn biến bên trong căn nhà đều được dựng lại. Những tình huống nguy hiểm như trèo, di chuyển trên mái tôn được bố trí người đóng thế để bảo đảm an toàn.
Điều đáng chú ý là ở cuối chuỗi hành vi, Đức Anh còn diễn lại việc nhặt lưỡi dao bị gãy, ném ra khu vực sân phơi, sau đó vào nhà vệ sinh rửa tay, chân rồi lấy khăn và quần áo để lau. Những chi tiết tưởng như nhỏ này có thể trở thành một phần quan trọng trong việc đối chiếu lời khai với dấu vết và vật chứng.
Không phải để “diễn lại cho có”
Theo Điều 204 Bộ luật Tố tụng hình sự, cơ quan điều tra có thể thực nghiệm điều tra để kiểm tra, xác minh những tài liệu, tình tiết có ý nghĩa đối với việc giải quyết vụ án. Việc thực nghiệm có thể bao gồm dựng lại hiện trường, diễn lại hành vi, tình huống hoặc những tình tiết khác của một sự việc.
Nói đơn giản, nếu lời khai là câu chuyện mà bị can kể lại, thì thực nghiệm điều tra là cách cơ quan tố tụng kiểm tra xem câu chuyện đó có thể xảy ra trong thực tế như thế nào.
Một người có thể khai rằng mình đã đi từ vị trí A đến vị trí B, trèo qua một bức tường, di chuyển trên mái nhà rồi vào một căn phòng. Nhưng khi đưa chính người đó trở lại hiện trường, điều tra viên có thể kiểm tra được khoảng cách, hướng di chuyển, vị trí đứng, khả năng quan sát, cách tiếp cận và trình tự các hành động.
Nếu những gì diễn ra phù hợp với dấu vết và các chứng cứ khác, lời khai có thêm cơ sở để được kiểm chứng. Ngược lại, nếu lời khai không phù hợp với điều kiện thực tế, đó cũng là một dấu hiệu để cơ quan điều tra tiếp tục làm rõ.
Vì sao vụ Nguyễn Đức Anh phải dựng lại tới 12 phân cảnh?
Vụ án tại xã Bình Minh có nhiều vị trí và hành vi nối tiếp nhau. Theo thông tin từ cơ quan tố tụng, Nguyễn Đức Anh không đơn giản xuất hiện tại căn nhà rồi xảy ra án mạng, mà lời khai liên quan đến cả quá trình tiếp cận, đột nhập và di chuyển trong khu vực nhà nạn nhân.
Trong thực nghiệm, bị can được yêu cầu lần lượt diễn lại việc đi xe máy đến phía sau nhà, tiếp cận khu vực hàng rào, trèo qua tường, trụ cột và mái tôn. Khi một lối vào không thể thực hiện vì cửa bị khóa, các cán bộ điều tra tiếp tục kiểm tra hướng di chuyển khác mà bị can khai đã thực hiện.
Việc chia thành nhiều phân cảnh giúp cơ quan điều tra không chỉ xem xét “có xảy ra hay không”, mà còn kiểm tra trình tự xảy ra như thế nào.
Chẳng hạn, nếu bị can khai đã đi theo một hướng nhất định nhưng địa hình thực tế không cho phép thực hiện hành vi đó, lời khai cần được xem xét lại. Nếu vị trí, khoảng cách, dấu vết và hướng di chuyển phù hợp, kết quả thực nghiệm sẽ góp thêm căn cứ cho việc đánh giá lời khai.
Một trong những mục tiêu quan trọng là kiểm tra tính phù hợp của lời khai
Trong các vụ án đặc biệt nghiêm trọng, lời khai của bị can là một nguồn thông tin quan trọng nhưng không phải căn cứ duy nhất để cơ quan tố tụng kết luận vụ án.
Thực nghiệm điều tra giúp đặt lời khai vào điều kiện thực tế.
Trong vụ án này, Kiểm sát viên kiểm sát từng phân cảnh, trong đó có vị trí, hướng di chuyển, khoảng cách và cách thức sử dụng các vật mô phỏng. Các nội dung được đối chiếu với lời khai, dấu vết, vật chứng và tài liệu đã thu thập.
Đây chính là điểm quan trọng nhất của hoạt động thực nghiệm.
Nếu một tình tiết được khai nhận nhưng không thể tái hiện trong điều kiện khách quan, cơ quan điều tra phải tìm nguyên nhân. Có thể lời khai chưa chính xác, có thể bị can nhớ sai, hoặc cũng có thể còn một tình tiết khác chưa được làm rõ.
Ngược lại, khi lời khai có thể tái hiện phù hợp với hiện trường và các chứng cứ độc lập khác, cơ quan tố tụng có thêm cơ sở đánh giá diễn biến mà bị can trình bày.
Vì sao phải dùng búp bê, người đóng thế thay vì nạn nhân?
Một chi tiết dễ gây chú ý trong vụ án là cơ quan chức năng sử dụng búp bê thay thế nạn nhân và người đóng thế trong những phân cảnh cần thiết.
Đây không phải là việc “diễn lại vụ án” theo nghĩa thông thường. Mục đích là tạo ra điều kiện tương đối tương ứng để kiểm tra vị trí, khoảng cách, hướng tác động và trình tự hành vi mà không gây nguy hiểm hoặc xâm phạm đến người tham gia.
Pháp luật cũng đặt ra giới hạn rất rõ: Điều 204 Bộ luật Tố tụng hình sự nghiêm cấm việc thực nghiệm điều tra xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, tài sản của người tham gia và người khác.
Vì vậy, với những hành vi nguy hiểm như trèo trên mái tôn, cơ quan điều tra có thể bố trí người đóng thế. Trong những tình huống liên quan đến vị trí của nạn nhân, búp bê hoặc vật mô phỏng có thể được sử dụng để kiểm tra các yếu tố cần thiết.
Vì sao Viện kiểm sát phải trực tiếp kiểm sát?
Thực nghiệm điều tra không phải hoạt động nội bộ chỉ của cơ quan công an.
Theo Điều 204, trước khi thực nghiệm, Điều tra viên phải thông báo cho Viện kiểm sát cùng cấp về thời gian, địa điểm. Kiểm sát viên phải có mặt để kiểm sát việc thực nghiệm; nếu vắng mặt thì phải ghi rõ trong biên bản. Điều tra viên là người chủ trì và việc thực nghiệm phải có người chứng kiến.
Trong vụ án tại Đồng Nai, Kiểm sát viên trực tiếp theo dõi từng nội dung thực nghiệm. Luật sư bào chữa, người làm chứng, người chứng kiến và những người đóng thế cũng tham gia theo kế hoạch.
Cách tổ chức này nhằm bảo đảm kết quả thực nghiệm được ghi nhận khách quan, có kiểm sát và có giá trị trong quá trình giải quyết vụ án.
Tại sao phải đo đạc, chụp ảnh, ghi hình và vẽ sơ đồ?
Một lời khai bằng lời có thể được diễn đạt theo nhiều cách khác nhau. Nhưng một sơ đồ hiện trường, khoảng cách đo được, hình ảnh, video và biên bản thực nghiệm sẽ giúp ghi nhận kết quả một cách cụ thể hơn.
Điều 204 quy định khi thực nghiệm điều tra phải đo đạc, chụp ảnh, ghi hình, vẽ sơ đồ và ghi rõ kết quả vào biên bản.
Vì vậy, sau các phân cảnh tại Đồng Nai, cơ quan chức năng tiến hành vẽ sơ đồ, chụp ảnh và lập biên bản ghi nhận kết quả cùng những tình tiết phát sinh.
Những tài liệu này sau đó có thể được đặt cạnh các chứng cứ khác để đánh giá toàn bộ vụ án.
Thực nghiệm điều tra không đồng nghĩa với việc vụ án đã được “chốt” mọi tình tiết
Một điểm cần hiểu đúng là việc Nguyễn Đức Anh diễn lại các hành vi không có nghĩa mọi lời khai của bị can đã được cơ quan tố tụng xác nhận là sự thật.
Ngược lại, bản chất của hoạt động này chính là kiểm tra và xác minh.
Theo thông tin được công bố, Nguyễn Đức Anh bị khởi tố, tạm giam để điều tra về các tội “Giết người” và “Sử dụng trái phép vũ khí quân dụng”. Cơ quan điều tra xác định vụ án bắt nguồn từ mâu thuẫn tình cảm giữa Đức Anh và một cô gái, sau đó Đức Anh tìm cách tiếp cận nhà cô gái nhưng không thành và tiếp tục di chuyển sang nhà gia đình anh N.V.Q.
Theo lời khai được báo chí dẫn lại, Đức Anh không có mâu thuẫn với gia đình các nạn nhân. Cơ quan điều tra vì thế cần làm rõ toàn bộ chuỗi hành vi, động cơ và diễn biến dẫn tới việc người đàn ông này tấn công gia đình anh Q.
Thực nghiệm điều tra là một trong những công cụ giúp cơ quan tố tụng kiểm tra những lời khai đó trong mối tương quan với hiện trường và chứng cứ khách quan.
“Một lần diễn lại” để kiểm tra cả chuỗi sự việc
Nhìn từ vụ án Nguyễn Đức Anh, có thể thấy thực nghiệm điều tra không đơn giản là đưa bị can trở lại nơi xảy ra vụ án.
Đó là quá trình kiểm tra từng hành động, từng vị trí, từng khoảng cách và từng mối liên hệ giữa các tình tiết.
Từ việc một người tiếp cận căn nhà bằng cách nào, đi vào từ đâu, di chuyển qua những vị trí nào, đến việc một vật được sử dụng hoặc vứt ở đâu sau đó, mỗi chi tiết đều có thể được đặt cạnh dấu vết và chứng cứ đã thu thập.
Bởi vậy, việc thực nghiệm điều tra trong những vụ án đặc biệt nghiêm trọng như vụ 3 mẹ con tử vong ở Đồng Nai có ý nghĩa quan trọng: giúp cơ quan tiến hành tố tụng kiểm tra lời khai bằng điều kiện thực tế, phát hiện những điểm phù hợp hoặc mâu thuẫn, đồng thời bổ sung căn cứ để đánh giá toàn diện diễn biến vụ án.
Và cũng vì mục đích đó, pháp luật không coi thực nghiệm điều tra là một màn “diễn lại vụ án”, mà là một hoạt động tố tụng có quy trình, có kiểm sát và phải được ghi nhận bằng các tài liệu, hình ảnh, sơ đồ và biên bản theo quy định.
Sửa lần cuối bởi điều hành viên:
