Đoạn Video
Ảnh
Lê Nhã Linh
Thành viên nổi tiếng
Một cuộc điều tra của báo The New York Times (Mỹ) đang thu hút sự chú ý của dư luận quốc tế khi cho rằng quân đội Mỹ có thể đã sử dụng bom Mark-84 nặng khoảng 2.000 pound (hơn 900kg) trong một cuộc không kích nhằm vào đảo Qeshm của Iran, khiến một ngôi nhà dân bị đánh trúng và ba thành viên trong một gia đình thiệt mạng.
Nếu kết luận này được xác nhận, đây sẽ là một trong những vụ việc gây tranh cãi nhất liên quan đến chiến dịch không kích của Mỹ nhằm vào Iran trong thời gian gần đây, bởi nó đặt ra nhiều câu hỏi về việc lựa chọn mục tiêu, mức độ tương xứng khi sử dụng hỏa lực mạnh và trách nhiệm bảo vệ dân thường theo luật nhân đạo quốc tế.
Cuộc điều tra dựa trên ảnh vệ tinh và phân tích chuyên gia
Theo The New York Times, nhóm điều tra đã sử dụng nhiều nguồn dữ liệu độc lập, gồm ảnh vệ tinh độ phân giải cao, video do người dân ghi lại, hình ảnh hiện trường và ý kiến của các chuyên gia vũ khí để tái dựng diễn biến vụ không kích xảy ra trên đảo Qeshm.
Các chuyên gia đã đo kích thước hố bom, phân tích các mảnh kim loại còn sót lại và đối chiếu với đặc tính kỹ thuật của nhiều loại vũ khí trong kho vũ khí Mỹ.
Kết quả cho thấy dấu vết tại hiện trường phù hợp với loại bom Mark-84 – một trong những loại bom thông thường có sức công phá lớn nhất của quân đội Mỹ, nặng khoảng 907kg. Một số mảnh vỡ cũng được cho là thuộc bộ dẫn đường vệ tinh JDAM, hệ thống giúp biến bom thông thường thành vũ khí dẫn đường chính xác bằng GPS.
Tuy nhiên, chính The New York Times cũng lưu ý rằng họ chưa thể xác minh độc lập vị trí chính xác nơi các mảnh vỡ được thu thập.
Điều khiến cuộc điều tra gây chú ý
Không chỉ xác định loại vũ khí có thể đã được sử dụng, cuộc điều tra còn đưa ra một nhận định đáng chú ý: nhóm phóng viên không tìm thấy bằng chứng về sự hiện diện của căn cứ hay mục tiêu quân sự ở gần ngôi nhà bị đánh trúng.
Bên cạnh đó, các thông báo từ phía Iran về vụ việc cũng không đề cập tới thương vong quân sự tại khu vực này.
Theo giới quan sát, chính chi tiết này đã làm dấy lên câu hỏi liệu mục tiêu ban đầu của cuộc không kích có bị xác định sai, hay còn tồn tại những mục tiêu quân sự mà phía Mỹ chưa công bố.
Mark-84 – loại bom có sức công phá rất lớn
Mark-84 thuộc nhóm bom đa dụng cỡ lớn trong kho vũ khí Mỹ.
Với trọng lượng hơn 900kg, loại bom này thường được sử dụng để phá hủy: công trình kiên cố, hầm ngầm, kho chứa, cầu, đường băng, các mục tiêu quân sự có khả năng chịu lực cao.
Bom có thể được lắp bộ dẫn đường JDAM để tăng độ chính xác khi tấn công. Tuy nhiên, JDAM chỉ giúp bom đánh trúng tọa độ đã được lập trình, chứ không làm giảm sức công phá của đầu đạn.
Theo các chuyên gia được The New York Times dẫn lời, kích thước hố bom tại hiện trường phù hợp với một quả Mark-84 phát nổ sau khi xuyên xuống đất. Địa hình cát trên đảo Qeshm có thể đã hấp thụ một phần năng lượng vụ nổ, giúp hạn chế phạm vi phá hủy so với trường hợp phát nổ trên mặt đất.
Vì sao đảo Qeshm có ý nghĩa chiến lược?
Đảo Qeshm nằm gần eo biển Hormuz – tuyến hàng hải quan trọng bậc nhất thế giới, nơi một phần đáng kể lượng dầu mỏ vận chuyển bằng đường biển toàn cầu đi qua.
Reuters cho biết khu vực này có ý nghĩa đặc biệt đối với hoạt động quân sự của Iran, đồng thời là địa bàn mà Mỹ theo dõi sát trong bối cảnh căng thẳng leo thang tại vùng Vịnh. Trước đó, Washington đã tiến hành chiến dịch không kích quy mô lớn nhằm vào nhiều mục tiêu mà họ cho là liên quan đến lực lượng quân sự Iran.
Theo các nguồn tin được The Jerusalem Post dẫn lại, cường độ không kích trong đêm xảy ra vụ việc được mô tả là "gần gấp đôi" so với các đợt tấn công trước đó.
Mỹ phản ứng ra sao?
Sau khi các thông tin về thương vong dân sự xuất hiện, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết đã mở cuộc điều tra.
Người phát ngôn Tim Hawkins khẳng định quân đội Mỹ "không bao giờ chủ đích nhắm mục tiêu vào dân thường".
Tuy nhiên, CENTCOM chưa xác nhận loại bom được sử dụng và mục tiêu quân sự của cuộc không kích, cũng như chưa đưa ra đánh giá ban đầu về nguyên nhân dẫn tới thương vong dân sự.
Điều này đồng nghĩa với việc nhiều nội dung trong cuộc điều tra của The New York Times hiện vẫn chưa được phía Mỹ xác nhận chính thức.
Tranh luận về luật nhân đạo quốc tế
Vụ việc cũng làm dấy lên cuộc tranh luận về việc sử dụng vũ khí hạng nặng trong khu vực có dân cư sinh sống.
Giáo sư luật Tom Dannenbaum thuộc Đại học Stanford cho rằng luật nhân đạo quốc tế yêu cầu các bên tham chiến phải thực hiện mọi biện pháp khả thi nhằm giảm thiểu thương vong dân sự, bao gồm lựa chọn loại vũ khí, thời điểm tiến công và các biện pháp cảnh báo nếu điều kiện cho phép.
Theo ông, việc sử dụng một quả bom nặng khoảng 900kg tại khu vực đông dân cư là vấn đề "rất khó dung hòa" với nghĩa vụ bảo vệ dân thường nếu không có những căn cứ quân sự đặc biệt thuyết phục.
Cuộc điều tra còn để ngỏ nhiều câu hỏi
Cho đến nay, cuộc điều tra của The New York Times mới phản ánh kết quả phân tích độc lập của báo chí và các chuyên gia vũ khí. Trong khi đó, phía Mỹ vẫn đang tiến hành điều tra và chưa công bố kết luận chính thức.
Vì vậy, nhiều câu hỏi quan trọng vẫn chưa có lời giải đáp: mục tiêu thực sự của cuộc không kích là gì, vì sao một ngôi nhà dân bị đánh trúng, loại bom nào đã được sử dụng và liệu chiến dịch có tuân thủ đầy đủ các quy định của luật nhân đạo quốc tế hay không.
Kết quả điều tra của CENTCOM trong thời gian tới được dự báo sẽ có ý nghĩa quan trọng trong việc làm rõ những nghi vấn đang thu hút sự quan tâm của cộng đồng quốc tế.
Nếu kết luận này được xác nhận, đây sẽ là một trong những vụ việc gây tranh cãi nhất liên quan đến chiến dịch không kích của Mỹ nhằm vào Iran trong thời gian gần đây, bởi nó đặt ra nhiều câu hỏi về việc lựa chọn mục tiêu, mức độ tương xứng khi sử dụng hỏa lực mạnh và trách nhiệm bảo vệ dân thường theo luật nhân đạo quốc tế.
Hiện trường vụ nổ
Cuộc điều tra dựa trên ảnh vệ tinh và phân tích chuyên gia
Theo The New York Times, nhóm điều tra đã sử dụng nhiều nguồn dữ liệu độc lập, gồm ảnh vệ tinh độ phân giải cao, video do người dân ghi lại, hình ảnh hiện trường và ý kiến của các chuyên gia vũ khí để tái dựng diễn biến vụ không kích xảy ra trên đảo Qeshm.
Các chuyên gia đã đo kích thước hố bom, phân tích các mảnh kim loại còn sót lại và đối chiếu với đặc tính kỹ thuật của nhiều loại vũ khí trong kho vũ khí Mỹ.
Kết quả cho thấy dấu vết tại hiện trường phù hợp với loại bom Mark-84 – một trong những loại bom thông thường có sức công phá lớn nhất của quân đội Mỹ, nặng khoảng 907kg. Một số mảnh vỡ cũng được cho là thuộc bộ dẫn đường vệ tinh JDAM, hệ thống giúp biến bom thông thường thành vũ khí dẫn đường chính xác bằng GPS.
Tuy nhiên, chính The New York Times cũng lưu ý rằng họ chưa thể xác minh độc lập vị trí chính xác nơi các mảnh vỡ được thu thập.
Điều khiến cuộc điều tra gây chú ý
Không chỉ xác định loại vũ khí có thể đã được sử dụng, cuộc điều tra còn đưa ra một nhận định đáng chú ý: nhóm phóng viên không tìm thấy bằng chứng về sự hiện diện của căn cứ hay mục tiêu quân sự ở gần ngôi nhà bị đánh trúng.
Bên cạnh đó, các thông báo từ phía Iran về vụ việc cũng không đề cập tới thương vong quân sự tại khu vực này.
Theo giới quan sát, chính chi tiết này đã làm dấy lên câu hỏi liệu mục tiêu ban đầu của cuộc không kích có bị xác định sai, hay còn tồn tại những mục tiêu quân sự mà phía Mỹ chưa công bố.
Mark-84 – loại bom có sức công phá rất lớn
Mark-84 thuộc nhóm bom đa dụng cỡ lớn trong kho vũ khí Mỹ.
Với trọng lượng hơn 900kg, loại bom này thường được sử dụng để phá hủy: công trình kiên cố, hầm ngầm, kho chứa, cầu, đường băng, các mục tiêu quân sự có khả năng chịu lực cao.
Bom có thể được lắp bộ dẫn đường JDAM để tăng độ chính xác khi tấn công. Tuy nhiên, JDAM chỉ giúp bom đánh trúng tọa độ đã được lập trình, chứ không làm giảm sức công phá của đầu đạn.
Theo các chuyên gia được The New York Times dẫn lời, kích thước hố bom tại hiện trường phù hợp với một quả Mark-84 phát nổ sau khi xuyên xuống đất. Địa hình cát trên đảo Qeshm có thể đã hấp thụ một phần năng lượng vụ nổ, giúp hạn chế phạm vi phá hủy so với trường hợp phát nổ trên mặt đất.
Vì sao đảo Qeshm có ý nghĩa chiến lược?
Đảo Qeshm nằm gần eo biển Hormuz – tuyến hàng hải quan trọng bậc nhất thế giới, nơi một phần đáng kể lượng dầu mỏ vận chuyển bằng đường biển toàn cầu đi qua.
Reuters cho biết khu vực này có ý nghĩa đặc biệt đối với hoạt động quân sự của Iran, đồng thời là địa bàn mà Mỹ theo dõi sát trong bối cảnh căng thẳng leo thang tại vùng Vịnh. Trước đó, Washington đã tiến hành chiến dịch không kích quy mô lớn nhằm vào nhiều mục tiêu mà họ cho là liên quan đến lực lượng quân sự Iran.
Theo các nguồn tin được The Jerusalem Post dẫn lại, cường độ không kích trong đêm xảy ra vụ việc được mô tả là "gần gấp đôi" so với các đợt tấn công trước đó.
Mỹ phản ứng ra sao?
Sau khi các thông tin về thương vong dân sự xuất hiện, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết đã mở cuộc điều tra.
Người phát ngôn Tim Hawkins khẳng định quân đội Mỹ "không bao giờ chủ đích nhắm mục tiêu vào dân thường".
Tuy nhiên, CENTCOM chưa xác nhận loại bom được sử dụng và mục tiêu quân sự của cuộc không kích, cũng như chưa đưa ra đánh giá ban đầu về nguyên nhân dẫn tới thương vong dân sự.
Điều này đồng nghĩa với việc nhiều nội dung trong cuộc điều tra của The New York Times hiện vẫn chưa được phía Mỹ xác nhận chính thức.
Tranh luận về luật nhân đạo quốc tế
Vụ việc cũng làm dấy lên cuộc tranh luận về việc sử dụng vũ khí hạng nặng trong khu vực có dân cư sinh sống.
Giáo sư luật Tom Dannenbaum thuộc Đại học Stanford cho rằng luật nhân đạo quốc tế yêu cầu các bên tham chiến phải thực hiện mọi biện pháp khả thi nhằm giảm thiểu thương vong dân sự, bao gồm lựa chọn loại vũ khí, thời điểm tiến công và các biện pháp cảnh báo nếu điều kiện cho phép.
Theo ông, việc sử dụng một quả bom nặng khoảng 900kg tại khu vực đông dân cư là vấn đề "rất khó dung hòa" với nghĩa vụ bảo vệ dân thường nếu không có những căn cứ quân sự đặc biệt thuyết phục.
Cuộc điều tra còn để ngỏ nhiều câu hỏi
Cho đến nay, cuộc điều tra của The New York Times mới phản ánh kết quả phân tích độc lập của báo chí và các chuyên gia vũ khí. Trong khi đó, phía Mỹ vẫn đang tiến hành điều tra và chưa công bố kết luận chính thức.
Vì vậy, nhiều câu hỏi quan trọng vẫn chưa có lời giải đáp: mục tiêu thực sự của cuộc không kích là gì, vì sao một ngôi nhà dân bị đánh trúng, loại bom nào đã được sử dụng và liệu chiến dịch có tuân thủ đầy đủ các quy định của luật nhân đạo quốc tế hay không.
Kết quả điều tra của CENTCOM trong thời gian tới được dự báo sẽ có ý nghĩa quan trọng trong việc làm rõ những nghi vấn đang thu hút sự quan tâm của cộng đồng quốc tế.
