Đoạn Video
Ảnh
Spring Hill✔
Thành viên nổi tiếng
Chính phủ cho rằng hiệu quả đấu tranh với tội phạm mua bán ma túy không chỉ phụ thuộc vào việc có duy trì án tử hình hay không, trong khi việc xử lý tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi cần được đặt trong tổng thể chính sách hình sự và các nghĩa vụ quốc tế của Việt Nam.
Đây là những lý do được Chính phủ đưa ra khi giải trình trước Ủy ban Thường vụ Quốc hội sáng 25/9 về phương án tiếp tục thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình trong dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi.
Đề xuất này đang nhận được sự đồng tình về chủ trương thu hẹp án tử hình, nhưng việc bỏ hình phạt cao nhất đối với một số tội danh đặc biệt nghiêm trọng, nhất là mua bán trái phép chất ma túy và hiếp dâm người dưới 16 tuổi, vẫn còn những ý kiến đề nghị cân nhắc.
Từ 10 tội danh xuống còn 4 tội danh có thể bị tử hình
Theo phương án Chính phủ trình Quốc hội hồi tháng 8, Bộ luật Hình sự sửa đổi sẽ tiếp tục thu hẹp đáng kể phạm vi áp dụng hình phạt tử hình.
Nếu được thông qua, án tử hình sẽ chỉ còn được áp dụng đối với 4 tội danh gồm *********, giết người, khủng bố và sản xuất trái phép chất ma túy. Sáu tội danh khác sẽ được loại khỏi phạm vi áp dụng án tử hình, trong đó có mua bán trái phép chất ma túy và hiếp dâm người dưới 16 tuổi.
Reuters nhận định đây là bước tiếp theo trong quá trình Việt Nam thu hẹp việc sử dụng hình phạt tử hình. Trước đó, các sửa đổi có hiệu lực từ tháng 7/2025 đã loại bỏ án tử hình đối với 8 tội danh, trong đó có tham ô tài sản và một số tội xâm phạm an ninh quốc gia.
Nếu dự luật được Quốc hội thông qua, Bộ luật Hình sự sửa đổi dự kiến có hiệu lực từ tháng 3/2027.
Vì sao bỏ tử hình với tội mua bán ma túy?
Đây là một trong những nội dung gây nhiều tranh luận nhất.
Theo báo cáo giải trình của Chính phủ được Thứ trưởng Bộ Công an Phạm Thế Tùng trình bày, thực tế đấu tranh phòng, chống tội phạm cho thấy mua bán trái phép chất ma túy vẫn diễn biến phức tạp, dù đây là một trong những tội danh có tỷ lệ áp dụng hình phạt tử hình tương đối cao.
Quan điểm của Chính phủ là hiệu quả phòng ngừa và đấu tranh với tội phạm ma túy không chỉ phụ thuộc vào việc hình phạt cao nhất là tử hình hay không. Yếu tố quan trọng còn nằm ở khả năng phòng ngừa, phát hiện, điều tra và xử lý nhanh chóng, hiệu quả của các cơ quan chức năng.
Nói cách khác, việc bỏ tử hình đối với hành vi mua bán ma túy không đồng nghĩa với việc giảm mức độ nghiêm khắc của chính sách hình sự đối với loại tội phạm này. Đây vẫn được xác định là hành vi đặc biệt nguy hiểm và có thể bị xử lý bằng những mức án tù rất nghiêm khắc.
Đề xuất của Việt Nam cũng được đặt trong xu hướng thu hẹp phạm vi áp dụng án tử hình. Reuters dẫn Bộ Công an cho biết việc giảm số tội danh có thể bị tử hình nhằm thể chế hóa chủ trương của Việt Nam, phù hợp với xu hướng lập pháp và tăng cường hợp tác quốc tế về tư pháp hình sự, dẫn độ và tương trợ tư pháp.
The Diplomat cũng ghi nhận Việt Nam đã liên tục thu hẹp phạm vi án tử hình trong nhiều thập niên. Theo nguồn này, số tội danh có thể bị tử hình từng giảm từ 44 tội trong Bộ luật Hình sự năm 1985 xuống còn 29 tội năm 1999, 22 tội năm 2009, 18 tội năm 2015 và hiện còn 10 tội theo quy định đang có hiệu lực.
Hiếp dâm người dưới 16 tuổi: vẫn là tội đặc biệt nghiêm trọng
Việc đề xuất bỏ tử hình đối với tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi đặc biệt gây chú ý bởi đây là nhóm hành vi xâm hại trực tiếp đến trẻ em.
Chính phủ khẳng định việc bảo vệ trẻ em và xử lý nghiêm hành vi xâm hại trẻ em vẫn là yêu cầu xuyên suốt. Việc không còn quy định tử hình không có nghĩa hành vi này được xem nhẹ.
Theo phương án dự thảo được giải trình, tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi vẫn được xác định là tội phạm đặc biệt nghiêm trọng. Với những trường hợp nghiêm trọng nhất, mức hình phạt được đề xuất là 20 năm tù hoặc tù chung thân.
Đặc biệt, nếu hành vi hiếp dâm đồng thời cấu thành một tội phạm khác xâm phạm tính mạng, trách nhiệm hình sự vẫn có thể được xác định theo quy định tương ứng của Bộ luật Hình sự.
Chính phủ cho rằng cách thiết kế này vừa duy trì mức xử lý nghiêm khắc đối với hành vi xâm hại trẻ em, vừa bảo đảm sự tương xứng và nhất quán trong chính sách hình sự.
Yếu tố pháp luật quốc tế cũng được Chính phủ nhấn mạnh
Một trong những cơ sở được đưa ra cho quá trình thu hẹp án tử hình là các nghĩa vụ và xu hướng pháp luật quốc tế.
Reuters dẫn giải thích của Bộ Công an cho rằng việc giảm phạm vi tử hình sẽ góp phần tăng cường vị thế của Việt Nam trong hợp tác tư pháp hình sự, dẫn độ và tương trợ tư pháp.
Các nguồn quốc tế cũng lưu ý Việt Nam là thành viên Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị (ICCPR). Các tiêu chuẩn quốc tế về quyền sống yêu cầu những quốc gia vẫn duy trì án tử hình giới hạn việc áp dụng hình phạt này vào những tội phạm nghiêm trọng nhất.
Tuy nhiên, việc Việt Nam tiếp tục duy trì án tử hình đối với một số tội danh cho thấy đây là quá trình thu hẹp phạm vi áp dụng chứ chưa phải chủ trương xóa bỏ hoàn toàn hình phạt tử hình.
Vì sao vẫn có ý kiến đề nghị cân nhắc?
Tại phiên họp ngày 25/9, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết Thường trực Ủy ban tán thành việc tiếp tục thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình.
Tuy nhiên, ông cho rằng việc bỏ hình phạt tử hình đối với từng tội danh cần được cân nhắc kỹ nhằm tránh ảnh hưởng đến hiệu quả răn đe, phòng ngừa và xử lý tội phạm, đặc biệt đối với mua bán ma túy và hiếp dâm người dưới 16 tuổi.
Đây cũng là điểm từng được phản ánh trong quá trình thẩm tra dự luật. Các ý kiến thận trọng cho rằng cần xem xét mức độ nguy hiểm của từng loại tội phạm và hiệu quả của toàn bộ hệ thống biện pháp phòng, chống tội phạm, thay vì chỉ nhìn vào hình phạt cao nhất.
Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị, nếu vẫn còn nhiều ý kiến khác nhau về phạm vi thu hẹp án tử hình, Ủy ban Thường vụ Quốc hội có thể chỉ đạo lấy thêm ý kiến đại biểu Quốc hội trước khi quyết định.
Như vậy, phương án bỏ tử hình đối với hai tội danh nói trên vẫn đang nằm trong quá trình hoàn thiện dự luật, chưa phải quy định đã có hiệu lực.
Việt Nam sẽ còn giữ án tử hình với những tội nào?
Theo dự thảo được trình hồi tháng 8, nếu được thông qua, án tử hình sẽ chỉ còn áp dụng đối với 4 nhóm tội: *********, giết người, khủng bố và sản xuất trái phép chất ma túy.
Đáng chú ý, dự thảo phân biệt giữa sản xuất và mua bán trái phép chất ma túy. Trong khi sản xuất ma túy vẫn thuộc nhóm có thể bị tử hình, mua bán ma túy sẽ không còn mức án này.
Sự khác biệt này cho thấy dự thảo không đơn giản là giảm hình phạt đối với tất cả các tội liên quan ma túy, mà hướng tới phân loại trách nhiệm hình sự theo tính chất, mức độ nguy hiểm của từng hành vi.
Một cuộc cải cách rộng hơn về chính sách hình sự
Việc thu hẹp án tử hình chỉ là một phần trong dự án sửa đổi Bộ luật Hình sự.
Theo Reuters, dự luật đồng thời bổ sung các quy định xử lý nghiêm hơn đối với một số hành vi liên quan đến an ninh quốc gia và những người bỏ trốn, bị truy nã. Human Rights Watch vì thế bày tỏ quan ngại về một số thay đổi khác trong dự luật, cho rằng một số quy định mới có thể làm tăng mức phạt đối với những hành vi bị coi là xâm phạm lợi ích của Nhà nước hoặc chống Đảng Cộng sản Việt Nam.
The Diplomat cũng đánh giá dự luật có hai hướng song song: thu hẹp án tử hình đối với một số tội danh, nhưng đồng thời đề xuất những thay đổi theo hướng tăng chế tài đối với một số hành vi liên quan Nhà nước và Đảng.
Với riêng hai tội danh đang được quan tâm, vấn đề hiện nay không còn chỉ là câu hỏi “có nên bỏ án tử hình hay không”, mà là mức hình phạt thay thế sẽ được thiết kế thế nào để vừa bảo đảm tính nghiêm khắc, vừa phù hợp với định hướng thu hẹp án tử hình và các cam kết pháp lý quốc tế của Việt Nam.
Phiên thảo luận ngày 25/9 cho thấy phương án này vẫn còn những điểm cần tiếp tục cân nhắc. Nếu các ý kiến khác nhau chưa được giải quyết, phạm vi các tội danh được loại bỏ án tử hình có thể tiếp tục được Quốc hội xem xét, điều chỉnh trong quá trình hoàn thiện dự luật.
Đây là những lý do được Chính phủ đưa ra khi giải trình trước Ủy ban Thường vụ Quốc hội sáng 25/9 về phương án tiếp tục thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình trong dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi.
Đề xuất này đang nhận được sự đồng tình về chủ trương thu hẹp án tử hình, nhưng việc bỏ hình phạt cao nhất đối với một số tội danh đặc biệt nghiêm trọng, nhất là mua bán trái phép chất ma túy và hiếp dâm người dưới 16 tuổi, vẫn còn những ý kiến đề nghị cân nhắc.
Từ 10 tội danh xuống còn 4 tội danh có thể bị tử hình
Theo phương án Chính phủ trình Quốc hội hồi tháng 8, Bộ luật Hình sự sửa đổi sẽ tiếp tục thu hẹp đáng kể phạm vi áp dụng hình phạt tử hình.
Nếu được thông qua, án tử hình sẽ chỉ còn được áp dụng đối với 4 tội danh gồm *********, giết người, khủng bố và sản xuất trái phép chất ma túy. Sáu tội danh khác sẽ được loại khỏi phạm vi áp dụng án tử hình, trong đó có mua bán trái phép chất ma túy và hiếp dâm người dưới 16 tuổi.
Reuters nhận định đây là bước tiếp theo trong quá trình Việt Nam thu hẹp việc sử dụng hình phạt tử hình. Trước đó, các sửa đổi có hiệu lực từ tháng 7/2025 đã loại bỏ án tử hình đối với 8 tội danh, trong đó có tham ô tài sản và một số tội xâm phạm an ninh quốc gia.
Nếu dự luật được Quốc hội thông qua, Bộ luật Hình sự sửa đổi dự kiến có hiệu lực từ tháng 3/2027.
Vì sao bỏ tử hình với tội mua bán ma túy?
Đây là một trong những nội dung gây nhiều tranh luận nhất.
Theo báo cáo giải trình của Chính phủ được Thứ trưởng Bộ Công an Phạm Thế Tùng trình bày, thực tế đấu tranh phòng, chống tội phạm cho thấy mua bán trái phép chất ma túy vẫn diễn biến phức tạp, dù đây là một trong những tội danh có tỷ lệ áp dụng hình phạt tử hình tương đối cao.
Quan điểm của Chính phủ là hiệu quả phòng ngừa và đấu tranh với tội phạm ma túy không chỉ phụ thuộc vào việc hình phạt cao nhất là tử hình hay không. Yếu tố quan trọng còn nằm ở khả năng phòng ngừa, phát hiện, điều tra và xử lý nhanh chóng, hiệu quả của các cơ quan chức năng.
Nói cách khác, việc bỏ tử hình đối với hành vi mua bán ma túy không đồng nghĩa với việc giảm mức độ nghiêm khắc của chính sách hình sự đối với loại tội phạm này. Đây vẫn được xác định là hành vi đặc biệt nguy hiểm và có thể bị xử lý bằng những mức án tù rất nghiêm khắc.
Đề xuất của Việt Nam cũng được đặt trong xu hướng thu hẹp phạm vi áp dụng án tử hình. Reuters dẫn Bộ Công an cho biết việc giảm số tội danh có thể bị tử hình nhằm thể chế hóa chủ trương của Việt Nam, phù hợp với xu hướng lập pháp và tăng cường hợp tác quốc tế về tư pháp hình sự, dẫn độ và tương trợ tư pháp.
The Diplomat cũng ghi nhận Việt Nam đã liên tục thu hẹp phạm vi án tử hình trong nhiều thập niên. Theo nguồn này, số tội danh có thể bị tử hình từng giảm từ 44 tội trong Bộ luật Hình sự năm 1985 xuống còn 29 tội năm 1999, 22 tội năm 2009, 18 tội năm 2015 và hiện còn 10 tội theo quy định đang có hiệu lực.
Hiếp dâm người dưới 16 tuổi: vẫn là tội đặc biệt nghiêm trọng
Việc đề xuất bỏ tử hình đối với tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi đặc biệt gây chú ý bởi đây là nhóm hành vi xâm hại trực tiếp đến trẻ em.
Chính phủ khẳng định việc bảo vệ trẻ em và xử lý nghiêm hành vi xâm hại trẻ em vẫn là yêu cầu xuyên suốt. Việc không còn quy định tử hình không có nghĩa hành vi này được xem nhẹ.
Theo phương án dự thảo được giải trình, tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi vẫn được xác định là tội phạm đặc biệt nghiêm trọng. Với những trường hợp nghiêm trọng nhất, mức hình phạt được đề xuất là 20 năm tù hoặc tù chung thân.
Đặc biệt, nếu hành vi hiếp dâm đồng thời cấu thành một tội phạm khác xâm phạm tính mạng, trách nhiệm hình sự vẫn có thể được xác định theo quy định tương ứng của Bộ luật Hình sự.
Chính phủ cho rằng cách thiết kế này vừa duy trì mức xử lý nghiêm khắc đối với hành vi xâm hại trẻ em, vừa bảo đảm sự tương xứng và nhất quán trong chính sách hình sự.
Yếu tố pháp luật quốc tế cũng được Chính phủ nhấn mạnh
Một trong những cơ sở được đưa ra cho quá trình thu hẹp án tử hình là các nghĩa vụ và xu hướng pháp luật quốc tế.
Reuters dẫn giải thích của Bộ Công an cho rằng việc giảm phạm vi tử hình sẽ góp phần tăng cường vị thế của Việt Nam trong hợp tác tư pháp hình sự, dẫn độ và tương trợ tư pháp.
Các nguồn quốc tế cũng lưu ý Việt Nam là thành viên Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị (ICCPR). Các tiêu chuẩn quốc tế về quyền sống yêu cầu những quốc gia vẫn duy trì án tử hình giới hạn việc áp dụng hình phạt này vào những tội phạm nghiêm trọng nhất.
Tuy nhiên, việc Việt Nam tiếp tục duy trì án tử hình đối với một số tội danh cho thấy đây là quá trình thu hẹp phạm vi áp dụng chứ chưa phải chủ trương xóa bỏ hoàn toàn hình phạt tử hình.
Vì sao vẫn có ý kiến đề nghị cân nhắc?
Tại phiên họp ngày 25/9, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết Thường trực Ủy ban tán thành việc tiếp tục thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình.
Tuy nhiên, ông cho rằng việc bỏ hình phạt tử hình đối với từng tội danh cần được cân nhắc kỹ nhằm tránh ảnh hưởng đến hiệu quả răn đe, phòng ngừa và xử lý tội phạm, đặc biệt đối với mua bán ma túy và hiếp dâm người dưới 16 tuổi.
Đây cũng là điểm từng được phản ánh trong quá trình thẩm tra dự luật. Các ý kiến thận trọng cho rằng cần xem xét mức độ nguy hiểm của từng loại tội phạm và hiệu quả của toàn bộ hệ thống biện pháp phòng, chống tội phạm, thay vì chỉ nhìn vào hình phạt cao nhất.
Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị, nếu vẫn còn nhiều ý kiến khác nhau về phạm vi thu hẹp án tử hình, Ủy ban Thường vụ Quốc hội có thể chỉ đạo lấy thêm ý kiến đại biểu Quốc hội trước khi quyết định.
Như vậy, phương án bỏ tử hình đối với hai tội danh nói trên vẫn đang nằm trong quá trình hoàn thiện dự luật, chưa phải quy định đã có hiệu lực.
Việt Nam sẽ còn giữ án tử hình với những tội nào?
Theo dự thảo được trình hồi tháng 8, nếu được thông qua, án tử hình sẽ chỉ còn áp dụng đối với 4 nhóm tội: *********, giết người, khủng bố và sản xuất trái phép chất ma túy.
Đáng chú ý, dự thảo phân biệt giữa sản xuất và mua bán trái phép chất ma túy. Trong khi sản xuất ma túy vẫn thuộc nhóm có thể bị tử hình, mua bán ma túy sẽ không còn mức án này.
Sự khác biệt này cho thấy dự thảo không đơn giản là giảm hình phạt đối với tất cả các tội liên quan ma túy, mà hướng tới phân loại trách nhiệm hình sự theo tính chất, mức độ nguy hiểm của từng hành vi.
Một cuộc cải cách rộng hơn về chính sách hình sự
Việc thu hẹp án tử hình chỉ là một phần trong dự án sửa đổi Bộ luật Hình sự.
Theo Reuters, dự luật đồng thời bổ sung các quy định xử lý nghiêm hơn đối với một số hành vi liên quan đến an ninh quốc gia và những người bỏ trốn, bị truy nã. Human Rights Watch vì thế bày tỏ quan ngại về một số thay đổi khác trong dự luật, cho rằng một số quy định mới có thể làm tăng mức phạt đối với những hành vi bị coi là xâm phạm lợi ích của Nhà nước hoặc chống Đảng Cộng sản Việt Nam.
The Diplomat cũng đánh giá dự luật có hai hướng song song: thu hẹp án tử hình đối với một số tội danh, nhưng đồng thời đề xuất những thay đổi theo hướng tăng chế tài đối với một số hành vi liên quan Nhà nước và Đảng.
Với riêng hai tội danh đang được quan tâm, vấn đề hiện nay không còn chỉ là câu hỏi “có nên bỏ án tử hình hay không”, mà là mức hình phạt thay thế sẽ được thiết kế thế nào để vừa bảo đảm tính nghiêm khắc, vừa phù hợp với định hướng thu hẹp án tử hình và các cam kết pháp lý quốc tế của Việt Nam.
Phiên thảo luận ngày 25/9 cho thấy phương án này vẫn còn những điểm cần tiếp tục cân nhắc. Nếu các ý kiến khác nhau chưa được giải quyết, phạm vi các tội danh được loại bỏ án tử hình có thể tiếp tục được Quốc hội xem xét, điều chỉnh trong quá trình hoàn thiện dự luật.
