Thanh Hải Lucky✔
Thanh Hải Lucky
Học phí cao, áp lực học tập hay đầu vào chưa phù hợp có thể là những nguyên nhân khiến sinh viên rời giảng đường. Nhưng theo tôi, còn một nguyên nhân rất đáng suy ngẫm: không ít sinh viên đã lựa chọn ngành học khi chưa thực sự hiểu bản thân, chọn theo cảm tính, theo xu hướng xã hội hoặc theo kỳ vọng của người khác.
Theo thông tin Tuổi Trẻ đăng ngày 18/10/2026, số liệu tại 26 cơ sở giáo dục đại học cho thấy tỷ lệ sinh viên thôi học sau năm nhất dao động từ 0,55% đến 14,67%. Những con số này đặt ra câu hỏi không chỉ về điều kiện học tập, mà còn về chất lượng định hướng trước khi học sinh bước vào đại học.
Trong quá trình tư vấn hướng nghiệp cho học sinh lớp 12, tôi – Cô Thanh Hải Lucky – nhận thấy một thực tế đáng quan tâm: không ít học sinh khi đăng ký nguyện vọng đại học vẫn chưa thực sự đặt sở trường, năng lực và hứng thú nghề nghiệp của bản thân vào vị trí trung tâm.
Có bạn chọn ngành vì thấy bạn bè cùng đăng ký. Có bạn chạy theo những ngành đang được xã hội nhắc đến nhiều, được cho là có thu nhập cao hoặc dễ tìm việc. Có bạn ưu tiên trường nổi tiếng, trường có điểm chuẩn cao, nhưng chưa tìm hiểu kỹ chương trình đào tạo và công việc thực tế sau khi tốt nghiệp. Cũng có những bạn lựa chọn theo mong muốn của cha mẹ mà chưa có cơ hội nghiêm túc trả lời câu hỏi: Mình thực sự phù hợp với điều gì?
Điều đáng lo là ở tuổi 17–18, nhiều học sinh chưa có đủ trải nghiệm để hiểu đầy đủ về nghề nghiệp. Các em có thể biết ngành nào đang “hot”, trường nào có danh tiếng, mức lương nào được quảng cáo hấp dẫn, nhưng lại chưa biết công việc hằng ngày của nghề đó là gì, cần những năng lực nào và bản thân có thực sự yêu thích, đáp ứng được những yêu cầu ấy hay không.
Chọn ngành theo xu hướng có thể giúp các em không bị tụt lại trong một cuộc đua tuyển sinh, nhưng chưa chắc giúp các em đi đúng con đường của mình.
Khi bước vào đại học, những khác biệt giữa tưởng tượng và thực tế dần bộc lộ. Ngành học không như kỳ vọng, kiến thức không phù hợp với năng lực, nội dung đào tạo thiếu hứng thú, sinh viên học tập trong trạng thái miễn cưỡng. Nếu tình trạng này kéo dài, kết quả học tập sa sút, động lực suy giảm và nguy cơ bỏ học hoặc chuyển ngành có thể xuất hiện.
Dĩ nhiên, không thể kết luận mọi trường hợp bỏ học đều do chọn sai ngành. Hoàn cảnh tài chính, sức khỏe, áp lực tâm lý và chất lượng đào tạo cũng là những yếu tố cần được xem xét. Tuy nhiên, lựa chọn ngành nghề thiếu căn cứ là một nguy cơ hoàn toàn có thể nhận diện và hạn chế từ sớm.
Vậy học sinh cần làm gì?
Theo tôi, hướng nghiệp không nên chỉ là việc tìm hiểu điểm chuẩn, so sánh các trường hay sắp xếp nguyện vọng sao cho có cơ hội trúng tuyển cao nhất. Đó mới chỉ là một phần của quá trình.
Trước khi chọn ngành, học sinh cần hiểu mình thích gì, có thế mạnh ở đâu, phù hợp với môi trường làm việc nào và sẵn sàng phát triển những năng lực gì. Sau đó, các em mới nên đối chiếu với yêu cầu của ngành học, triển vọng nghề nghiệp, điều kiện tài chính gia đình và phương thức tuyển sinh của từng trường.
Cha mẹ cũng cần tránh áp đặt mong muốn của mình hoặc lựa chọn ngành học chỉ vì danh tiếng, thu nhập được kỳ vọng. Một ngành được đánh giá cao trong xã hội chưa chắc là ngành phù hợp nhất với con mình.
Tôi luôn nhấn mạnh với học sinh và phụ huynh một nguyên tắc: Chọn ngành trước, chọn trường sau.
Chọn ngành trước không có nghĩa là bỏ qua trường đại học hay cơ hội việc làm. Đó là xác định hướng đi phù hợp với bản thân, rồi tìm kiếm ngôi trường và lộ trình học tập có thể giúp mình tiến gần nhất đến mục tiêu ấy.
Bởi quyết định chọn ngành không chỉ ảnh hưởng đến bốn năm đại học. Nó còn liên quan đến nhiều năm học tập, chi phí của gia đình, cơ hội nghề nghiệp và cả sự tự tin của người trẻ khi bước vào đời.
Đừng đợi đến khi đã mất một năm, hai năm đại học mới nhận ra mình không phù hợp với ngành đang học. Cũng đừng để đến lúc đứng trước cánh cửa tuyển sinh mới chọn ngành theo những thông tin rời rạc hoặc lời khuyên từ đám đông.
Một quyết định hướng nghiệp đúng không bảo đảm mọi thứ sẽ thuận lợi, nhưng một quyết định thiếu hiểu biết về chính mình có thể khiến người trẻ phải trả giá bằng rất nhiều thời gian và cơ hội.
Giúp học sinh chọn được ngành phù hợp, vì thế, không chỉ là giúp các em vào đại học. Quan trọng hơn, đó là giúp các em có cơ hội theo đuổi con đường mình đủ năng lực, hứng thú và điều kiện để đi lâu dài.
Theo thông tin Tuổi Trẻ đăng ngày 18/10/2026, số liệu tại 26 cơ sở giáo dục đại học cho thấy tỷ lệ sinh viên thôi học sau năm nhất dao động từ 0,55% đến 14,67%. Những con số này đặt ra câu hỏi không chỉ về điều kiện học tập, mà còn về chất lượng định hướng trước khi học sinh bước vào đại học.
Trong quá trình tư vấn hướng nghiệp cho học sinh lớp 12, tôi – Cô Thanh Hải Lucky – nhận thấy một thực tế đáng quan tâm: không ít học sinh khi đăng ký nguyện vọng đại học vẫn chưa thực sự đặt sở trường, năng lực và hứng thú nghề nghiệp của bản thân vào vị trí trung tâm.
Có bạn chọn ngành vì thấy bạn bè cùng đăng ký. Có bạn chạy theo những ngành đang được xã hội nhắc đến nhiều, được cho là có thu nhập cao hoặc dễ tìm việc. Có bạn ưu tiên trường nổi tiếng, trường có điểm chuẩn cao, nhưng chưa tìm hiểu kỹ chương trình đào tạo và công việc thực tế sau khi tốt nghiệp. Cũng có những bạn lựa chọn theo mong muốn của cha mẹ mà chưa có cơ hội nghiêm túc trả lời câu hỏi: Mình thực sự phù hợp với điều gì?
Điều đáng lo là ở tuổi 17–18, nhiều học sinh chưa có đủ trải nghiệm để hiểu đầy đủ về nghề nghiệp. Các em có thể biết ngành nào đang “hot”, trường nào có danh tiếng, mức lương nào được quảng cáo hấp dẫn, nhưng lại chưa biết công việc hằng ngày của nghề đó là gì, cần những năng lực nào và bản thân có thực sự yêu thích, đáp ứng được những yêu cầu ấy hay không.
Chọn ngành theo xu hướng có thể giúp các em không bị tụt lại trong một cuộc đua tuyển sinh, nhưng chưa chắc giúp các em đi đúng con đường của mình.
Khi bước vào đại học, những khác biệt giữa tưởng tượng và thực tế dần bộc lộ. Ngành học không như kỳ vọng, kiến thức không phù hợp với năng lực, nội dung đào tạo thiếu hứng thú, sinh viên học tập trong trạng thái miễn cưỡng. Nếu tình trạng này kéo dài, kết quả học tập sa sút, động lực suy giảm và nguy cơ bỏ học hoặc chuyển ngành có thể xuất hiện.
Dĩ nhiên, không thể kết luận mọi trường hợp bỏ học đều do chọn sai ngành. Hoàn cảnh tài chính, sức khỏe, áp lực tâm lý và chất lượng đào tạo cũng là những yếu tố cần được xem xét. Tuy nhiên, lựa chọn ngành nghề thiếu căn cứ là một nguy cơ hoàn toàn có thể nhận diện và hạn chế từ sớm.
Vậy học sinh cần làm gì?
Theo tôi, hướng nghiệp không nên chỉ là việc tìm hiểu điểm chuẩn, so sánh các trường hay sắp xếp nguyện vọng sao cho có cơ hội trúng tuyển cao nhất. Đó mới chỉ là một phần của quá trình.
Trước khi chọn ngành, học sinh cần hiểu mình thích gì, có thế mạnh ở đâu, phù hợp với môi trường làm việc nào và sẵn sàng phát triển những năng lực gì. Sau đó, các em mới nên đối chiếu với yêu cầu của ngành học, triển vọng nghề nghiệp, điều kiện tài chính gia đình và phương thức tuyển sinh của từng trường.
Cha mẹ cũng cần tránh áp đặt mong muốn của mình hoặc lựa chọn ngành học chỉ vì danh tiếng, thu nhập được kỳ vọng. Một ngành được đánh giá cao trong xã hội chưa chắc là ngành phù hợp nhất với con mình.
Tôi luôn nhấn mạnh với học sinh và phụ huynh một nguyên tắc: Chọn ngành trước, chọn trường sau.
Chọn ngành trước không có nghĩa là bỏ qua trường đại học hay cơ hội việc làm. Đó là xác định hướng đi phù hợp với bản thân, rồi tìm kiếm ngôi trường và lộ trình học tập có thể giúp mình tiến gần nhất đến mục tiêu ấy.
Bởi quyết định chọn ngành không chỉ ảnh hưởng đến bốn năm đại học. Nó còn liên quan đến nhiều năm học tập, chi phí của gia đình, cơ hội nghề nghiệp và cả sự tự tin của người trẻ khi bước vào đời.
Đừng đợi đến khi đã mất một năm, hai năm đại học mới nhận ra mình không phù hợp với ngành đang học. Cũng đừng để đến lúc đứng trước cánh cửa tuyển sinh mới chọn ngành theo những thông tin rời rạc hoặc lời khuyên từ đám đông.
Một quyết định hướng nghiệp đúng không bảo đảm mọi thứ sẽ thuận lợi, nhưng một quyết định thiếu hiểu biết về chính mình có thể khiến người trẻ phải trả giá bằng rất nhiều thời gian và cơ hội.
Giúp học sinh chọn được ngành phù hợp, vì thế, không chỉ là giúp các em vào đại học. Quan trọng hơn, đó là giúp các em có cơ hội theo đuổi con đường mình đủ năng lực, hứng thú và điều kiện để đi lâu dài.
