Thanh Hải Lucky✔
Thanh Hải Lucky
Học phí đại học tăng, nhiều chương trình đào tạo có mức thu lên tới hàng chục, thậm chí gần 100 triệu đồng mỗi năm. Không ít phụ huynh phải tính toán, cân đối tài chính từ trước khi con bước chân vào giảng đường. Vì vậy, việc Bộ Giáo dục và Đào tạo yêu cầu các trường đại học rà soát, chấn chỉnh việc thu học phí năm học 2026-2027 đang nhận được sự quan tâm lớn của xã hội.
Đằng sau chỉ đạo này không đơn thuần là câu chuyện thu học phí theo tháng hay theo học kỳ, mà còn là vấn đề lớn hơn: Tự chủ đại học đến đâu và trách nhiệm giải trình với người học phải được thực hiện như thế nào?
1. Học phí tăng cao nhưng căn cứ xác định mức thu chưa thực sự minh bạch
Ngày 26/10/2026, Bộ GD&ĐT ban hành Công văn số 7526/BGDĐT-KHTC, yêu cầu các cơ sở giáo dục đại học rà soát, chấn chỉnh việc thực hiện quy định về học phí.
Một trong những nguyên nhân đáng chú ý xuất phát từ thực tế học phí tại một số trường đại học công lập thực hiện tự chủ có xu hướng tăng, nhưng chưa gắn chặt với việc công khai chi phí đào tạo, chất lượng dịch vụ và khả năng chi trả của người học.
Theo kết luận của Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội sau phiên giải trình về lĩnh vực giáo dục, tình trạng này có thể ảnh hưởng đến cơ hội tiếp cận giáo dục đại học của học sinh, sinh viên có hoàn cảnh khó khăn.
Nói cách khác, học phí tăng không phải tự thân là điều bất hợp lý. Các trường cần nguồn lực để đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị, đội ngũ giảng viên và nâng cao chất lượng đào tạo. Tuy nhiên, mức tăng phải có căn cứ, tương xứng với chất lượng và được giải trình rõ ràng.
Phụ huynh có quyền được biết vì sao ngành học này có mức thu 30 triệu đồng/năm, trong khi một chương trình khác tại cùng trường có thể lên tới 70-80 triệu đồng/năm.
2. Chênh lệch học phí giữa các chương trình đào tạo ngày càng lớn
Thực tế tuyển sinh năm 2026 cho thấy mức học phí giữa chương trình chuẩn, chương trình tiên tiến, chương trình chất lượng cao, chương trình giảng dạy bằng tiếng Anh và chương trình liên kết quốc tế có khoảng cách đáng kể.
Chẳng hạn, theo số liệu được Dân trí tổng hợp:
Nhưng vấn đề đặt ra là các trường cần giải thích rõ sự khác biệt đó có tương xứng với mức học phí mà sinh viên phải đóng hay không.
Đặc biệt, Bộ GD&ĐT đã khảo sát 988 chương trình đào tạo và phát hiện 586 chương trình (59,3%) có mức học phí nếu tính đủ chi phí đào tạo sẽ cao hơn mức trần hiện hành. Trong đó, 270 chương trình cần mức học phí cao hơn ít nhất 1,5 lần mức trần và 127 chương trình cần cao hơn từ 2 lần trở lên.
Đáng chú ý, có 151 chương trình đang áp dụng mức học phí vượt trần theo quy định, trong đó 110 chương trình thuộc các cơ sở chưa tự bảo đảm chi thường xuyên.
Đây là những con số cho thấy câu chuyện học phí đại học cần được nhìn nhận một cách nghiêm túc, cả từ góc độ quản lý tài chính lẫn quyền lợi của người học.
3. Sinh viên không bắt buộc phải đóng gộp học phí cả kỳ hoặc cả năm
Một nội dung rất thiết thực trong công văn lần này là yêu cầu chấn chỉnh cơ chế thu học phí.
Theo quy định tại Nghị định 238/2025/NĐ-CP, học phí được thu định kỳ hằng tháng. Các trường đại học được thu tối đa 10 tháng trong một năm học.
Trường hợp sinh viên tự nguyện, nhà trường có thể thu một lần cho cả học kỳ hoặc cả năm học.
Điều này có nghĩa là việc đóng gộp học phí không thể trở thành yêu cầu bắt buộc đối với sinh viên.
Đây là một điểm rất đáng chú ý, bởi với những gia đình có điều kiện kinh tế hạn chế, việc phải chuẩn bị một khoản tiền lớn ngay đầu học kỳ có thể tạo ra áp lực không nhỏ.
Thay vì phải xoay xở hàng chục triệu đồng trong một thời điểm, sinh viên có thể được đóng theo định kỳ hằng tháng theo đúng quy định.
Đối với các chương trình đào tạo theo tín chỉ, tổng học phí toàn khóa cũng không được vượt quá mức học phí quy định nếu tính theo năm học.
4. Tự chủ đại học không đồng nghĩa với muốn thu học phí thế nào cũng được
Đây có lẽ là thông điệp quan trọng nhất từ chỉ đạo lần này.
Tự chủ đại học là xu hướng tất yếu, giúp các trường chủ động hơn trong tổ chức đào tạo, sử dụng nguồn lực, phát triển chương trình và nâng cao năng lực cạnh tranh.
Nhưng tự chủ không có nghĩa là được quyền tự quyết mọi khoản thu mà không cần giải trình.
Một trường đại học có quyền xây dựng mức học phí phù hợp với cơ chế tự chủ và quy định pháp luật, nhưng đồng thời phải có trách nhiệm công khai căn cứ xác định mức thu, chi phí đào tạo, lộ trình tăng học phí và điều kiện bảo đảm chất lượng.
Bộ GD&ĐT yêu cầu các trường phải công khai mức học phí và lộ trình tăng theo từng năm học, đồng thời dự kiến cho cả khóa học trước khi tuyển sinh hoặc xét tuyển.
Nhà trường không được tùy tiện điều chỉnh học phí, đặt ra các khoản thu không đúng quy định hoặc thiếu minh bạch. Người đứng đầu cơ sở giáo dục phải chịu trách nhiệm về việc xác định và tổ chức thực hiện mức thu.
Bên cạnh đó, các trường cần thực hiện đầy đủ chính sách miễn, giảm, hỗ trợ học phí, tăng cường học bổng và tạo điều kiện để sinh viên có hoàn cảnh khó khăn tiếp tục theo học.
5. Phụ huynh và học sinh cần thay đổi cách tiếp cận khi chọn trường, chọn ngành
Từ góc độ tư vấn hướng nghiệp và tuyển sinh đại học, tôi cho rằng câu chuyện học phí cần được phụ huynh và học sinh quan tâm ngay từ khi lựa chọn ngành, trường, chứ không nên đợi đến khi trúng tuyển mới bắt đầu tính toán.
Khi tìm hiểu một trường đại học, ngoài điểm chuẩn, danh tiếng, cơ hội việc làm và chương trình đào tạo, cần đặc biệt chú ý đến:
Đừng chỉ chọn trường theo danh tiếng, cũng đừng chỉ chọn ngành theo xu hướng. Cần tính toán cả năng lực học tập, sở thích, định hướng nghề nghiệp và điều kiện tài chính của gia đình.
Tôi cho rằng việc Bộ GD&ĐT yêu cầu rà soát, chấn chỉnh học phí lần này là cần thiết, nhất là trong bối cảnh quyền tự chủ đại học ngày càng được mở rộng và mức thu giữa các trường, các chương trình có sự khác biệt lớn.
Điều phụ huynh và sinh viên mong muốn không phải là tất cả các trường đều phải thu học phí thấp, mà là mức học phí phải có căn cứ, tương xứng với chất lượng đào tạo, được công khai minh bạch và không trở thành rào cản khiến người học phải từ bỏ cơ hội vào đại học vì khó khăn tài chính.
Một nền giáo dục đại học chất lượng không chỉ được đánh giá bằng cơ sở vật chất hiện đại, chương trình đào tạo tiên tiến hay những bảng xếp hạng quốc tế, mà còn phải được nhìn nhận ở khả năng tạo cơ hội học tập công bằng cho người học.
Tự chủ để phát triển, nhưng phải đi cùng trách nhiệm giải trình. Thu học phí để nâng cao chất lượng, nhưng cũng phải bảo đảm quyền lợi chính đáng của sinh viên.
Đó mới là điều mà phụ huynh và người học thực sự cần ở các trường đại học.
Đằng sau chỉ đạo này không đơn thuần là câu chuyện thu học phí theo tháng hay theo học kỳ, mà còn là vấn đề lớn hơn: Tự chủ đại học đến đâu và trách nhiệm giải trình với người học phải được thực hiện như thế nào?
1. Học phí tăng cao nhưng căn cứ xác định mức thu chưa thực sự minh bạch
Ngày 26/10/2026, Bộ GD&ĐT ban hành Công văn số 7526/BGDĐT-KHTC, yêu cầu các cơ sở giáo dục đại học rà soát, chấn chỉnh việc thực hiện quy định về học phí.
Một trong những nguyên nhân đáng chú ý xuất phát từ thực tế học phí tại một số trường đại học công lập thực hiện tự chủ có xu hướng tăng, nhưng chưa gắn chặt với việc công khai chi phí đào tạo, chất lượng dịch vụ và khả năng chi trả của người học.
Theo kết luận của Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội sau phiên giải trình về lĩnh vực giáo dục, tình trạng này có thể ảnh hưởng đến cơ hội tiếp cận giáo dục đại học của học sinh, sinh viên có hoàn cảnh khó khăn.
Nói cách khác, học phí tăng không phải tự thân là điều bất hợp lý. Các trường cần nguồn lực để đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị, đội ngũ giảng viên và nâng cao chất lượng đào tạo. Tuy nhiên, mức tăng phải có căn cứ, tương xứng với chất lượng và được giải trình rõ ràng.
Phụ huynh có quyền được biết vì sao ngành học này có mức thu 30 triệu đồng/năm, trong khi một chương trình khác tại cùng trường có thể lên tới 70-80 triệu đồng/năm.
2. Chênh lệch học phí giữa các chương trình đào tạo ngày càng lớn
Thực tế tuyển sinh năm 2026 cho thấy mức học phí giữa chương trình chuẩn, chương trình tiên tiến, chương trình chất lượng cao, chương trình giảng dạy bằng tiếng Anh và chương trình liên kết quốc tế có khoảng cách đáng kể.
Chẳng hạn, theo số liệu được Dân trí tổng hợp:
- Trường Đại học Ngoại thương: chương trình chuẩn khoảng 28-32 triệu đồng/năm, các chương trình khác khoảng 34-88 triệu đồng/năm.
- Trường Đại học Công nghệ thông tin (ĐHQG TPHCM): chương trình chuẩn khoảng 41,8-52 triệu đồng/năm, chương trình khác khoảng 60-85 triệu đồng/năm.
- Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (ĐHQG TPHCM): chương trình chuẩn khoảng 16-37 triệu đồng/năm, chương trình khác khoảng 54-66 triệu đồng/năm.
- Trường Đại học Y Dược TPHCM: học phí khoảng 30-90 triệu đồng/năm.
Nhưng vấn đề đặt ra là các trường cần giải thích rõ sự khác biệt đó có tương xứng với mức học phí mà sinh viên phải đóng hay không.
Đặc biệt, Bộ GD&ĐT đã khảo sát 988 chương trình đào tạo và phát hiện 586 chương trình (59,3%) có mức học phí nếu tính đủ chi phí đào tạo sẽ cao hơn mức trần hiện hành. Trong đó, 270 chương trình cần mức học phí cao hơn ít nhất 1,5 lần mức trần và 127 chương trình cần cao hơn từ 2 lần trở lên.
Đáng chú ý, có 151 chương trình đang áp dụng mức học phí vượt trần theo quy định, trong đó 110 chương trình thuộc các cơ sở chưa tự bảo đảm chi thường xuyên.
Đây là những con số cho thấy câu chuyện học phí đại học cần được nhìn nhận một cách nghiêm túc, cả từ góc độ quản lý tài chính lẫn quyền lợi của người học.
3. Sinh viên không bắt buộc phải đóng gộp học phí cả kỳ hoặc cả năm
Một nội dung rất thiết thực trong công văn lần này là yêu cầu chấn chỉnh cơ chế thu học phí.
Theo quy định tại Nghị định 238/2025/NĐ-CP, học phí được thu định kỳ hằng tháng. Các trường đại học được thu tối đa 10 tháng trong một năm học.
Trường hợp sinh viên tự nguyện, nhà trường có thể thu một lần cho cả học kỳ hoặc cả năm học.
Điều này có nghĩa là việc đóng gộp học phí không thể trở thành yêu cầu bắt buộc đối với sinh viên.
Đây là một điểm rất đáng chú ý, bởi với những gia đình có điều kiện kinh tế hạn chế, việc phải chuẩn bị một khoản tiền lớn ngay đầu học kỳ có thể tạo ra áp lực không nhỏ.
Thay vì phải xoay xở hàng chục triệu đồng trong một thời điểm, sinh viên có thể được đóng theo định kỳ hằng tháng theo đúng quy định.
Đối với các chương trình đào tạo theo tín chỉ, tổng học phí toàn khóa cũng không được vượt quá mức học phí quy định nếu tính theo năm học.
4. Tự chủ đại học không đồng nghĩa với muốn thu học phí thế nào cũng được
Đây có lẽ là thông điệp quan trọng nhất từ chỉ đạo lần này.
Tự chủ đại học là xu hướng tất yếu, giúp các trường chủ động hơn trong tổ chức đào tạo, sử dụng nguồn lực, phát triển chương trình và nâng cao năng lực cạnh tranh.
Nhưng tự chủ không có nghĩa là được quyền tự quyết mọi khoản thu mà không cần giải trình.
Một trường đại học có quyền xây dựng mức học phí phù hợp với cơ chế tự chủ và quy định pháp luật, nhưng đồng thời phải có trách nhiệm công khai căn cứ xác định mức thu, chi phí đào tạo, lộ trình tăng học phí và điều kiện bảo đảm chất lượng.
Bộ GD&ĐT yêu cầu các trường phải công khai mức học phí và lộ trình tăng theo từng năm học, đồng thời dự kiến cho cả khóa học trước khi tuyển sinh hoặc xét tuyển.
Nhà trường không được tùy tiện điều chỉnh học phí, đặt ra các khoản thu không đúng quy định hoặc thiếu minh bạch. Người đứng đầu cơ sở giáo dục phải chịu trách nhiệm về việc xác định và tổ chức thực hiện mức thu.
Bên cạnh đó, các trường cần thực hiện đầy đủ chính sách miễn, giảm, hỗ trợ học phí, tăng cường học bổng và tạo điều kiện để sinh viên có hoàn cảnh khó khăn tiếp tục theo học.
5. Phụ huynh và học sinh cần thay đổi cách tiếp cận khi chọn trường, chọn ngành
Từ góc độ tư vấn hướng nghiệp và tuyển sinh đại học, tôi cho rằng câu chuyện học phí cần được phụ huynh và học sinh quan tâm ngay từ khi lựa chọn ngành, trường, chứ không nên đợi đến khi trúng tuyển mới bắt đầu tính toán.
Khi tìm hiểu một trường đại học, ngoài điểm chuẩn, danh tiếng, cơ hội việc làm và chương trình đào tạo, cần đặc biệt chú ý đến:
- Học phí năm thứ nhất và lộ trình tăng trong những năm tiếp theo.
- Tổng chi phí dự kiến cho toàn khóa học.
- Sự khác biệt giữa chương trình chuẩn và các chương trình đặc thù.
- Các khoản chi phí khác ngoài học phí.
- Chính sách học bổng, miễn giảm và hỗ trợ tài chính.
- Cơ hội thực tập, việc làm và giá trị thực tế của chương trình đào tạo.
Đừng chỉ chọn trường theo danh tiếng, cũng đừng chỉ chọn ngành theo xu hướng. Cần tính toán cả năng lực học tập, sở thích, định hướng nghề nghiệp và điều kiện tài chính của gia đình.
Tôi cho rằng việc Bộ GD&ĐT yêu cầu rà soát, chấn chỉnh học phí lần này là cần thiết, nhất là trong bối cảnh quyền tự chủ đại học ngày càng được mở rộng và mức thu giữa các trường, các chương trình có sự khác biệt lớn.
Điều phụ huynh và sinh viên mong muốn không phải là tất cả các trường đều phải thu học phí thấp, mà là mức học phí phải có căn cứ, tương xứng với chất lượng đào tạo, được công khai minh bạch và không trở thành rào cản khiến người học phải từ bỏ cơ hội vào đại học vì khó khăn tài chính.
Một nền giáo dục đại học chất lượng không chỉ được đánh giá bằng cơ sở vật chất hiện đại, chương trình đào tạo tiên tiến hay những bảng xếp hạng quốc tế, mà còn phải được nhìn nhận ở khả năng tạo cơ hội học tập công bằng cho người học.
Tự chủ để phát triển, nhưng phải đi cùng trách nhiệm giải trình. Thu học phí để nâng cao chất lượng, nhưng cũng phải bảo đảm quyền lợi chính đáng của sinh viên.
Đó mới là điều mà phụ huynh và người học thực sự cần ở các trường đại học.
